Literarishe bleter · 1930-04-11 · 15-16 (11.4.1930) · p. Seite 291

זײס 291'?יססר&ר ש2 2?!1801 12ם. 15-16(310011)^ די גאנצע ביכער-פראדוקציע, גיט א בייצד פון דעם כאראיןטער םון דער ״דײפער פאריאג-ארבעט. 2 פון די 12 אפטײיוננען הןובן פיר אויםגעטײלט באװנדער, כאטיע כײר װארטן געקענט וײ אײנפאםן אין די אנדערע. די ערעטע אױ געיעיכטע און טעפואר;, װעלכע טען װאיט נעקענט יויט אונזער קקאםיפיקאציע צורעכענען צו די וױםניעאפטיעכע ביכער טיר האכן אבער םפעציעי אויף דעם נעביט א באדײטנדיקע צאי ביכער, דעריבער האבן ריר נעפונען פאר נויטיק אויסצוטײין זײ. נאך אן אפטײיוננ האבן נויר אויפנע- ט״יט, דאם איז די אזויגערופענע רומי-ייטעראטור און טעיעױת. דער דאזיקער םין ייטעראטור אױ כאראקטעריפטייש ביויז פאר פויין. טען טוז נאך טוםיף ז״ן, אז אין דער ביבייאגראפייצוער כראניק װערן די דאזיקע אויפנאבעפ אין דער ײדי׳עער פרעסע ק״ג- טאי ני׳עט :אטירט. אין דער אפט״יוננ זאטיכיכער נײט אויפן עריטטן ארט אטעריקע; דאם איז רערפאר, װײי צו דער דאזיקער אפט״יוננ האבן טיר צוגערעכנט איע םװועניר-זיפורנאין און אויך איע ׳בוי-אויםנאבעם, זאטיוננען פון קינדעריקע ארבעטן (א םפע- ציעי-אטעריקאנ־ער טיפ אויסנאבע. װאס דעריע״נט אין אטעריקע אין א באדײטנדיקער צאי). טיר טוזן אויך באטערקן, אז די מא- בעיע פאר אמעריקע פאד יאד א102 איז נאך װײט נייעט קײן פוי- עטענדיקע, אזוי אז פאקטייט איז די צאר ביכער, װאס האבן דארט דעריטײנט, א סך א גרעסערע. אונטערציענדיק א םך-הכי פון דער ביכער-טאבעיע, זעען מיר, אז אויפן ער׳טטן ארט נײט פויין: נאך די קריזים-יארן 1923— 1925 װײזט זיך א היפ׳טער אויפיטטײנ. אין יאר 11120 האבן טיר 408 ביכער, אין יאר 1923 ׳טױן 022, איזא געװאקסן אויױ העכער 6{-25; דאם זעיבע אויך בנונע רער ״ר״עער בוך-פראדוקציע אין ראטנפארבאנד דארטן הויבט זיך אויך אן אן אויפיעבוננ אין דער ײדישער פאריאנ-ארבעט ענרע 1925. 1020 האבן ער׳טײנט 171 ביכער, אין 1927 — 214 און אי] 1923 ׳טוין 224, איזא אויך א צװװקס פאר 1920—28 פון 2546. טיר טוזן דא באטערקן, אז אונזערע ציפערן זענען היפיט קיענער פאר דער אפיציעיער םטא- טיםטיק פון דער ״דישעד דרוק-פראדוקציע אין ראטנפארבאנד, טחטת רעם, װאם טאנאטיעכע זשורנאין רעכענען טיר נישט צו דער צאי ביכער, נאר זײ גײען אין דער רשיטה פון דער צאי צײטשריפטן. םארקיענערט האט זיך די ײדישע בוך-פרארוקציע ביוױ אין די םארײניקטע שטאטן. טיר װיין אבער אנװײזן, אז פאר די פאד יאד האט דער נרעםטעד טײי פון די ״דייט-אטעריקאגישע שרײבער ארױםנעגעבן זײערע װערק אין פויין. די אפטײלונגען לויט פראצעבטער שטעלן זיך פאר אזוי: 1928 % 1927 % 1926 ־/0 $ ■ ם י י ל ו נ 1 3*/2 4 4*/8 *אעייע 15 10 13 פר>)זע 3 3*/8 6 דר#מע 13 13 11 איבעריעגונגען 11 14 11 װיםנש. ליט.־קריםיק, קונסט ג'4 6 ן/61 געשיכםע, מעםוארן 11 2/י5 5 קינדער־ליטעראטור 8>/8 9 8 לערנביבער 10 11*/* 11 *ובליציםטיק 12 13 61/8 רוסל־ליטעראטור ג/31 6 61/8 זאסלביכער 7 7*/* 11 יארעײדענע 100 100 100 ■רהכל --■׳ יאר כטעט נישט געענרערט נעװאח: 1920 האבן מיר 47 טענ- יעבע צײטוננען, אין 1928 — 49; זי שטײגט נישט אריבער 50. דע-פאר האט זיך אבער שטארק םארגרעםערט די צאי װאכנ- בלעטער; פון 114 אין יאר 1920, בױ 137 אין •אר 1927 און א־ן גנ,׳! האבן טיר ׳טוין 150, בכן א פארנרעםערוננ אױױ איבער ^4ס3. ע-קר גײט די דאזיקע פארנרעםערוננ אויפן השבון פון פויי;. עב זענען צונעקוטען נ״ע צ״טשריפטן אין פארשײדענע קלענערע שטעט; עס האבן םפעציעל געװירקט אויױ צו פארגרעסערן די צאל װאבנבלעטער די װאין צום סײם, װאם דעטאלט האבן פארשײ- ךענע ״דישע פארט״ען ארויםנעגעבן אין די נרעםערע שטעט איי- גע;ע אדנאנע;. די צאל טאנאטלעכע צ״טשריפטן;אין יאר 1920— 1ל, אין 1928 — 97) װײזט אויך א פארנרעםערוגנ אויף 1546. די- האין אויך א היפשע צאי צװײװעכנמלעכע צײטשריפטן — מ אץ יאר 1928; אין פארני״ך טיטן יאר 1920 (24) פארנרעסערט אזיױ העכער 5046. פארניײכן טיר די ציפערן יויט די יענדער, באקוטען טיר בקיצור אזא רעזויטאט: אויפן ערשטן ארט ג״ט פױי;. דא דער- יע״נע; אן ערך 4546 פון גאר דער ײדישער פדעסע — 130 אויף 15;: א-ן יאר 1920; 185 אויױ 320 אין יאר 1928. די פראפארץ איז בטעט נישט נעביטן. אויפן צװײטן ארט — די פארײניקטע שטאט;: 77 צ״ט- שר־פטן אין יאד 1920, 70 אין יאר 1928. די לעצטע ציפער איז נאך נ־שט קײן ענטנילטיקע. כאטש די צאל צ״טשריפטן אין די פאר- א״ניקטע ׳טטאטן האט אבםאיוט זיך ני׳טט פאדקלענערט און אין 1927 יאר אפילו עטװאם פארנרעםערט, דאך איז שוין צו טערק;, אז איד םפעציפי׳עע װאנ איז יגבי דער נאנצעד ײדישער פרעסע נעטינע־ט געװארן אויױ 546, אין יאר 1920 האט זי באטראפן 2546, אין ־אר 1928 שוין מער נישט, װי 2046. אין ענגיאנד קאן מען קאנםטאטירן א ירידה. א בארײטנדיקע טענרענץ צו װאקםן װ״זט די ײדישע פרעםע אדוים אין רי ישובים פץ רער נײער אײנװאנדערוננ; דארט, װו עם זענען פריער שוין נעזוען צ״טשדיפט;, האט זײער צאי זיך פארטערמ און עם זענען או־פנעקוטען צ״טשריפטן אין אזעלכע יענדער, װו טען האט פריער ק״ן ״דיש וזאדט נישט נעזען. אזוי איז אין ארנענטינע שטארק נע- װאקםן די צאי צײטשריפטן הן אין כטות, הן אין איכות (דער ע־קד די טענלעכע) פון 10 אין 1920 ביז 23 אין יאר 1928. אין בראזיי, װו םיאױ געװען אײן קיײן װאכנבלאט, דער- שיינען דענלטעםיק 2 צ״טוננען 2 טאי אין װאך. עס זענען אויך נ״דאבט נעװארן פרװון אויױ אנדערע פעריאדישע אויסגאבעם. אין '8־ 1927 נאנצע 6. אין קובע און מעקםיקע, גאר ױננע ײדישע ישובים, װו ביז 1926 ־אר איז נאך בכיי נישט נעװען קײן ײדישע פרעםע, דער- ש־ינען איצט אײניקע צײטשריפט;. װעכנטיעכע און טאנאטיעכע. ד8ק זעיבע אויך אין בעיגיע, װו עס האט אנהויב 1920 רערשײנט נלו־ז 1 װאכנביאט, רערשײנען אין 1928 — 4. עס װאיט נעװען כדאי זיך אפצושטעין נאך אויױ אנדערע יענדער, װי לעטיאנד, װו די צאי צײטשריפטן איז אױםנעװאקםן פי" 6 בױ 16, אויױ ייטע, װו איבער פאייטישע טעמים איז די ײדישע פרעםע שטארק אײנגעשרומפן, אבער דאם ארט רעריויבט אינז דאס נישט. ז״עד װיכטיק װאיט נעװען םעםטצושטעין דעם טיראזש פון י, אזיכגאבעס; יײדער, אויםער רער םאװעטיש-ײרישער פרעםע, איי א־ן עדנע׳ז נישט אננעװיזן דער טיראזש און םיר האבן נישט ד• טענלעכקײט דאם צו דערג״ן. װיכטיק איז אויך די באװעגוננ פי ד־ צײטשריפטן, ד. ה. וױפיי םיהאבן זיך אפגעשטעיט און װי- ציינעקומען. דאם װאיט אונז געהאיםן פעםטצושטעין, װי יאננ כי־עדשיינט אין דורכשניט א ײדישע צ״טשריםט. דאס איז אבער 8י א־בעט פאר זיך. 11 יי ביכער*) האנן מיר אײננעט״צט יױט יענדער און אפ- יקוננעז. די אפטײיוננען, װאם יויט זײ האבן טיר א״נגעטײיט *1 זע נזאנעלע (. 2.