Literarishe bleter · 1930-03-21 · 12 (21.3.1930) · p. Seite 233

זײם 233 ^םזזר^רישזז ב7סםטר נזם. 2( (/30) * צ י ו ו א ד פ ו ז ו ו א ד סעאסער און קזגסס ןןןן אין די װאריטעװער יידי׳הע מעאטערן איז *גוין ערב־ױם־פובדיק. די ראטעריעלע גע־ •עעפטן נייטצ פויגלדיק. אינש װאריסעװער נײעם ײדיעזן טעאמער גײען ארץ די פראבן פון דוד בערגעלםזזנם ״דעי טויבערי' (רעז־כי דוד הער־ מאן) און דערװײל גײען פיעםעם פון אלצן רעפעיםואל. אין קאמינסקי־טעאטער האמ אנגע־ הויבן צו *גפילן באריס צןןמא־טעװםקי״ אין ״,סקארא״־צעאצער א נײע רעװי — ״סיפײפם אויפן קריזיס',. הדװאי װאלט מען צאקע גע־ פײפם! י וש די ״װילנער םרופע״ (די פויליזוע) הײבש אן בקרוב צו גאסצר>(לירן אין לעמבערג. אין לעסבערג װעט רי םרופע פארברענגען עמ־ לענע װאנן. וש דורך דעם ״הבימה״־קאיעקםױו איז צו״ גויפגערופן געײאין אין װאײסע א קאנפעיענץ״ אין װעלנער סהאבן זיך באטײליקם ײדייבע דראסאצװ־גן, מעאטער־קי־יטיקער און רעזיםי־ פערן. סיהןןם זיך פאנאנדעיגעװיקדם זײער אן אינםעיעסאנמער *דמועס וועגן דעס מהות פון טעאמער בנלל און דער ״הבימה״ בסי־מ. אין דער דיסקוםיע האבן אנמײדגענומען אלע אנ־ װעזנדיקע. ןןןן אין נױ־יארק איז באגאנגען זעלבסמ־ מ#רד דורך סמען זיך מימ גאז דער ײדיזיער מימ־אײגנמימער פון ״נאציאנארן מעאטער״ הערי קאץ. קאץ איז ארמ געװען 45 י#־־׳ ער איז מים 20 יאר צוריק געקומען קײן *מעייקע פון װילנע. דער פאריממ^רבענער האמ געליםן אייף א נערײן־דערעוימעױנג, ײאס איז אנמ־ •סמאנען צוליב די גרויסע שינאנציעדע םאר־ לוכמן, װעלכע ער האמ דעצמנס געהאט. דער מראגיימער מוימ פון העי־י קאץ האמ געמאבט א •ממארקן רומס אין די םעאמער־קרײזן. ןןןן דורך דעס ײדי־ב־נאציאנאלן ארבעמער־ פאיבאנד־נאי אין נױ־יאיק איז די מעג אויפ־ געפירמ געווארן די באריממע אראמאײע סון ג. 6. הענדעל ,,יהודה המבביי' אין יידי״צ. די איבערזעצונג איז געמאנמ דורך מרבה לאקער. דע^ קאנצערם קוסמ־שאר אונמעד דער פירונג פון דיײגענמ ליא ליאוו. אינם קאנצערמ באמײליקמ זיך אויך דעי קינדער־באר פון די איבעמער־ רינג־־מולן. ןןןן יאנאס מורקאװ ה*מ די מעג אויפגעפײם רעאנאיד פ־־אנקם ״סיבה״ אין •םעדלעץ״ לוק#װ, בעלס, לודמיר, זאמ**מץ, לובלין. — איצמ שאימ ער קײן װאלין מימ דער פיעסע ןןןן דער קאװנער ײדייצער מעאמער האמ בדעה אויפצופירן די ד־אמע פונם באװוכמן לים־ ווײבן דיאמאמורג פיאמראס װאימזױניאס ״דער זינדיקער סיאך״. די דיאמע ײעימ פארעננמ סאר אײגער פון די בעסמע *מאפונגען פון דער לימ־ ײיימער דראמאמורגיע. די איבעױעצונג איז גע־ מאנמ דודך דוד גלאבוס. ןןןן די אנפיױנג פונס ריגעי ײדײצן מעא־ מער איז אײבער פון ױלױס ארלערס הענמ צו דעם אנסאמבל. ז י 7 ר ע 7. ג ח ם ן ס האמ בא־םמיממ 3000 רובל אויף די קאסמן פון מראנםפארמירן די ביבליאמעק. וןןן אין װילנע איז פזןרגעקומען די יעררעכע {*לגעמײנע פאדזאמרונג פון פארײן פון ײדי״םע לימעראמן און ז־סורנאליסטן, וועלנער פײעימ, אגב״ ה״־יאר זיין 10־יאריקן ױבילײ. סיאיז געװײלט געווןןרן א נײע פארײאלםונג, אין װעלכער סיגײען אדײן: יס. ל. צימיאן, מ־מה סואלימ, נפתלי ווײניג, א. י. גראדזענסקי, א.י. גןןלדיםםידמ, חײם לעווין און ל. םמאצקי. אויף דער עריסמער ק*>נסםימדאיױנג־זיצונג איז אלס פארזיצער פון פאיײן געווײלמ געװ$רן מימה *מאלימ, אלם סעקרעםאר א. י. גיןןדזענסקי, די פאױואלםונג האם באימלאסן ארויסצוגעבן צום צעניאריקן ױבילײ פון פארײן א זאמרבוך ״סן יאר ײדײעע ייסעיאטור און דסורנע־ ליסטיק אין װילנע״ און נבלל פײערן דעם ױבילײ מיפ א ר״ קולםור־אונםערנעסונגען, װי אן #װנם פדן אלע מימגלידער פון £*דײן א. אנד. ןןןן עס איז לעצמנס דער־מינען אין װ^רימע א ברןן־מור פון פארײניקמן קןמימעמ פאר ״אויפבוי און זעלבסמהידף״ בײ די 4 צענמ־ ראלע ײד. געזעלימאפמן אין פוילן: ״$רמ", ״ם*ז", ״יעאס״ אזן ״צענםאס״ (יתזסים־פאד־ באנד). די ברא־מור אנםהאלמ אן אײנלײטונג, ײו עס װערן געימילדערם די צילן און אוים־ גאבן, װז>ס דער פארײניקםער קז>םימעם •מםערצ פאר זיך און עס װערמ גענוי אױמגערעדמ דער :אראקמער םון דער אקציע, ײאס דער קאמימעמ דארף אדורנפירן. ןןןן אינגיבן דערימײנמ א גיעסערע מןנ^גרא־ פיע פון דד. י. ברוצקוכ ״די לימװײמע ײדן אין די צײמן פון ווימאװמן״. די מאנאגראפיע װעמ האלמן א 10״12 דיוק־בויגן, און זי דעי־ *מײנצ גלײכצײפיק אין ײדי־מ אזן ליכװי־מ. ןןןן אין קעלן איז אין בריענדיקן עלמער גע־ *מםןןרבן דייר יידיימער *מריפנדממעלער ײבראל מה־יפית, װאכ האמ ז)נגעהזיבן ז״ן לימערארי־ •מע מעמיקײמ בעת דער דײמ״יער אקופאציע אין די װילנער צײמונגען. ״זײנע עריממע •מאפונגען — •מרײבמ דעי־ ק*װנער ״פ^לקכבלאמ״ ־ האבן תיבף אױיסגעױפן די אויפמערקזאמקײמ פון דעזער־עולס... דער לײבמער זוניקער הומ?1־ האמ זיך בײ איס פאיײניקמ מימ א זעלמע־ נעם םםיל׳ װאם האם נײממ קײן גלײבן אין דער ײדיימער פרעסע.' ןןןן אין דימע איז דןז א לימעיאמן־גױפע ״סיר אדײן״, װאס סארײניקם די דאיםיקע ײדי׳מע פאעםן׳ נ#װעליסםן און עסײאיפטן. די גרופע גים אױיס א זאמלבוך ״מיר אלײן״, >ו זאמלבוך שאי ריםעראמור, קונסם און קריםיק. ןןןן אין קלעצקין־פאילאג װערם געזעצצ א באנד דערצײלונגען אזן בילדעי פון פדץ חידכױ בײן םונס לעבן פון די ײדיימע איבערװאנדערער אין ראםנפאיבאנד א. נ. ״•מװארצבױך״. ₪ מאסאס מאנס יאװוס-ער י־אמאן ״בודענ־ יראקס״ װערמ איבערגעזעצמ אין ײדײמ םאר דעם קדעצקין־סארלאג. דער רןןמאן אין דײמימ איז דער׳מינען אין 200 אויפלאגעש. ער איז איבעיגעזעצם אין פיד *מפראבן.?י׳£עדעש?ד >??/ ק??ש?ד ןןןן דעם 15־םן מערץ איז געווארן סינף יאר, ז־נם סיאיז געיממןורבן אין ניו־יארק דער בא־ ••־:מער ײדיימער ראמאגיסט מרדבי :פעקמאר. מ. כפעקמןןר האמ געװאלמיקע פא־דינסםן פאר דער ײדיימער לימעראמור און ־יעבע. געבוירן אין 1858, איז ער אין 1383 א-ײנגעמר>>מן אין דער ײדייסער לימערמאור כימ זײן ראמאן ״א ראסאן אן א נאמען״, און פ*ן דאן אן ביז די לעצמע מעג פון זײן לעבן, אין 1025, האמ ער זיך באמײדיקמ אין במעמ א־ע ײדי־מע אויפגאבעפ, און אליין יאויך גע־ גיינדעמ און אױיםגעגעבן פארימײדענע צײמונ־ גען, ז׳מורגאלן, זאמלביכער. דער גרעסמער מײל פון מ. םפעקמאדס װערק זענען אויפגעקליבן אין דעד כפעקמאר־אויםגאבע, װ#ס איז לעצמנס דע־יצינען אין פאדלאג ״אחיספד״ (צענםראל) אין 13 בעגדער. אײן באנד, דער ״ספעקמאד־ בוך״, איז געװידמעמ מ. ספעקמ#רן, זײן לעבן און *מאפן, ומ עס זענען אויפגעקליבן אײ מיק־־ען פון פאר׳מײדעגע זזרײבער, אלמע און יזנגע, װעגן דעם פראדוקםױון ראסאניפמ און ז־מוױאליסמ. ןש רעם צװײמן פרײמיק (דעם 28־םן מערץ^ ק:דם פאר די פײערלעבע דערעפענונג פונם קו־םוי־געזעײמאפמ־צוזאמענפאר. וש זינם עםלעכע װ$נן דערימײנמ אין קאװ־ נע א ײדי׳מע םז>ג־צײםונג ״פן>לקסבלאם". — אין דער צײמונג געפינען מיר אפמ ארמיקלען, נאמיצן, :ראניק־ידיעות װעגן דעם ײדיימן קולםור־ און ליטעראמור־לעבן אין ליטע. ןןןן דער באקאנמער יידײמער ריכםער •ממואל ׳עקנ אימבער האמ לעצמנס באזובם װילנע, װו ע־ האם מימ עי־פןןלג געהאלםן א רעפעראמ א.ד.מ. -ק*נ:ם און רעװאלוציע״. וןןן אויף זײן ר״זע ק״ן אמעײקע האמ י־םן רײזען זיך פארהאלמן אין יערלין און אין פאי־יז. וװ ער האמ געדזאלמן רעפעראמן ־רעגל ײדי־מע קולמוײפראבלעמען און ײדי־מן װיםנ־מאפמלעבן אינפטימומ. אין די בײדע •ממעמ זענען אײנגע^רדנמ געװארן לבבוד ז. רײזען ז״׳געזונם־אװנמן. וןוו אין װידנע איז אין עלשער פון 70 יאר נע־דםא־בן דער לערער און •מרײבער קאפל עפ׳כמ־ין. געבוירן אין װיכעבסק אין 1870, איז ע־• אג:. געווען דער רוסײמ־לערער פון זײן נז־עי־ ־מ. אנסקי. א קורצע צײמ האם ק. עפ־ ׳דמ־׳ן געוװינמ אין פעמעייורג, װו ער האמ געא־נעם אין דרי ד. קאנמיזים ״הױס״. דער £א"*-מא־נענער האמ אויך פארפאסצ אײניקע מעמד־ניביעך אין ײדיימ ״דער קארלסבאדער "•*•ז ־ .׳דעי פארל>>רעגער בריװ ןןדעי א םעות *|י; נ־מם״, ״די אומםיײע מלבה״ א. א. די יעיבע יא־ן איז ק. עפ*מםײן געװען א *ממ־מ *־ז ־ע־ •מוסטעײקלויז. ןןןן ־ער בילדונגס־קזןםיסאריאם אין מאסקװע ל?מ ב^-מ־זזסן, אז די ביבליאמעק פון דעי םפיצי הימכלה״ אין דעגינגראד, װעלבע איז ל־קװידירם געװארן דורך דער סאװעמיימער ז*ל איבערגעפירמ װערן קײן קיעװ. די -ינ־יאמעק ײעם איבערגעגעבן װערן דעס קיע־ ו•-- ׳׳> * —מיםום פון ײדיימער קולמור, װעלכער