Literarishe bleter · 1930-02-28 · 9 (28.2.1930) · p. Seite 178

(304) 9?יסעדז*רי׳שע 5?עפעד נזס^ ,ן״ש 78/ ו ו א ד צ ו ו ו א ד פ ו 7 סעעסעד א{/ קזגסס ןןןן אינם װארשעװער נ״עם ״דיען טעאשער וװניט) ג״ט איצט דער פריערדיקער רעסערטו־ אר. די טענ איז באנ״ט נעװארן שלום אעכ .,מאטקע ננב״ מיט א. סאמבערג. נןלארא םענא־ דאװינרמ, ד. לעדערמאן, ה. גןטליב, טושנה. ריאנא בלומענפעלד, רחל האלרער, א. יאטמאז׳ ד. עערמאן, •ב. קאהן. נארבאז־ט, ם. װאלפ־ ■טטאט אין די הויבט־ראלן. ני-טט געקוקט אויף דעם. װאכ ״מאטקע ננב״ איז •טוין נענאננען אין װאר׳טע עטלעבע הונדעדט מן)ל, אוז דאב טעאטער געװען בול געבאקט. און דער עולם האט אויפגענומען די פאי־זזטעדונג מיצ גרויס *ו־ פי־ידגקײפ. הי־ביקע אפ־־אדיסמענטן דייסן בסדי אינעי־ דאס ״כפילן. עס װערכ איעט געגרײס דויך דוד הערמאן דוד יערגערסאנס ״דעי כוייערי*. דער יעזיסיסער האמ אין לויף פון די דעצכע עכלעבע װאבן צוגעגיײכ רי דראמע צו דעי בינע, באאיבעכ א רעז״כי־נוך אזן צוגע־ כי־אכן צו פראין. פארגאנגעגע װ*ך איז געגאנ״ גען אינם ״װגיכ״ ״דער כאגץ ארום גאלד״ מיכ יאנאס מורק$װ אין דער ראלע פון װאלפאנע. ןןןן אין קאסיגסקי־מעאכער זענען אויפגע• כיאכן בעלע בעלערינע און חײם ״עניאור אין א מער^דראסע ״איר לעצכער כאגץ״. ןןןן די ״װילנער כרופע״, װאס האם געיכפילכ א פאר חדיכים אין קר*קע און אין די דערבײ־ איקע *סכעמ, האכ די כעג געגעבן אין קראקע די דרײ לעצכע געזעגענוגגפ־פאריסכעלונגען— ״דיבוק׳/ ״קידו״כ־ה״כם״ און ״הער״כעלע אס־ כראפאליער״. די ״װילנער מרופע״ הײבם ןון צו עפילן איצכ אין לעמבערג אין דעם באקאנכן ״גימפעל״־כעאכעד. ןןןן די כעאכער־געזעל״סאפט אין וזאד״םע האב *דוין איבער 500 פארעגיסכרירםע מיטגלידער די װערבירונגס־אקציע איז אין פולן גאנג. — אין פאר״כײדענע פארײנען קומען־פ$ר פארזאמ־ לוגגען, אויף װעלבע ס׳װערם געפירם א פרזו־ פאגאנדע פאר דער ײדײסער כעאםעד־געזעל״כאפכ ןןןן הערץ גראסיארט דזאט געגעבן די לעצכע 2 װאבן װןןרט־קאנצערמן אין װארשע, װילנע און אין אנדערע שמעם. ןןןן דעם 16. פעברואר איז פארגעקומען אין קראקע די ער׳סכע אויס״ככעלזנג פון ײדי״צע מאלער, אײנגעארדגש דורך דער ײדי״צער גע־ זעל״כאפט צו פאר״כפרייםן קונםמ. ןןןן דער ״אררם״ (װאס *כפילמ לעצכנס אין ײילנע און אין די דערבײאיקע ״כםעם) גיב איצכ די דרימע פרעמיערע ״מען הוליעם״. ־־־ דער ל#דזער ״אררם״ האכ לעצטנס געגעבן ץ פראגראם ״חי געלעבם״ און איצם קומם א ני פראגראם ״אן א קאפ״. ןןןן דער ״לעקסיקאן פון ײדי׳כן כעאמע־ ה$ם זיך ״כוין אנגעהויבן דרוקן אין נױ־י$רר אזוי װערמ געמ*לדן אין דעם גײעם בױלעכ, פון ״לעקסיקאן״־ק$מימעט. אין זעלבן בױלעכיי װערט אויך אנגעגעבן, אז ביז איצם זענען גע־ זאמלכ געװארן עלף מװזנכ ראלאר פארן לעק סיק>?ן. די גאנצע אויסגאבע פון ״לעקםיקא' װעפ ק#סכן 19 םויזנכ ד$לאר. ד ע ד. ג ת ס ן עיי/י7 היכבא-יקער און כעאכער־קריכיקער דר. סאקפ?זסבןרן האכ די כעג ג״פײערכ ז״ן 60־יאריקן געיװרנכ^ג. ןןן) זלמן רײזען האכ די כעג געהאלכן א פאר־ כייאג אין ביאליככאק ״די װעגן פון ײדײנון •באפן״. אין א צװײ װאבן ארוכ פארכ ז. רײזען אפ קײן נױ־יארק, ײו ער װעכ זיך באכײליקן אינס קולכור־צזזאמענפזןר. ןןןן די פילאלאגייכע סעקציע פונם ײדײכן װיסנ״טאפכלעכן אינסכיכוכ האכ אפגעדרוקכ אן אנקעכע װעגן דעם מין פון די זאבװערכער אין *ידי״כ. דעד צװעק פון דער אנקעכע איז אװכ־ צוגעפיגען דעס פאקכײכן *כ£יאך־באנוץ און ממייא אויך די פרינציפן, לויכ װעדבע דער :א־ נוץ פין דעס כראמאכײכן מין אין דעי ״די׳םע־■ ־בפיאך דארף פאי־ײנהײכלעבכ װעין. װאס מע־ ענכפערס די בעקציע װעכ ארײנבאקזמען, אלץ בעסעי װעכ זי קענען אפכון איר ארבעכ. הגס דא גי־כ װעגן א יײן־וױסנ״באפכלעבער אויפ־ גאבע, קען אבער פארכ ענכפערן אדיף דער אנקעכע יעדעד אינכעליגענכער מעננדכ. קײן ״כוס פילאראגייכע פאך־קענכעני״צן זעכען נייצכ גײ־ כיק, און פארכ קען מען דורך א קדײנער מי בי־ענגען גרויס נוצן דער ״די־כער יכפראך־ פאריכונג. אלע פאײנכערעסירכע זענען געבעכן צוצו״כיקן אויף א פאסט־קארמל זײערע אדרעסן׳ װעט זיי דער ייװ״א *דװסכיקן די אנקעכע מיכ די געהעריקע אינםכרוקציעם. דער אדרעס פון ײװ״א: .סח(^\\ ,18 2>1ח13סן1 ןןןן אין צוזאמענהאנג םיכן דעחכײנען פון <וס3־םן נופער ״ליכ. בלעכער,,, זענען אין פיל צײכונגען און צײכ־כריפכן אפגעדרוקט געװארן באגריסונגס־ארכיקלען. די רעדאקציע באקומכ בסדר באגריסונגס־יריװ פון ״צריפכ״גכעלעד, ביבליאכעקן, קולטור־איגסכיכוציעפ. — אין א רײ ״צטעכ ה$בן זיך געבילדעט גרופעס צו זאמלען אב*גענכן פאר די ״ליפ. בלעכער״ און צו פאדגרעפערן די פאד״כפרײמונג פין דעי־ אײנציקער ליכעראכור־װאבנ־כריפכ.?יסעד־עעןד ק??ס?ד ןןןן אין ל*דז איז דורך דעם ל))דזער מא־ גיסכראכ געגרינדעכ געװזןרן דער ער״כטע־ קינדער־הײם מיש ײךע אלם א לערן־״כפראך. אין צוזאפענהאנג דערםיכ האכ דער צענכי בילד. קאמיכעכ אין וױלנע צוגע־כיקכ דעי ראדזער ))פכײלונג פון דער צ, י. *ד. א. פ))לגנ־ דיקן ברױו: ״מיר באגריסן אײך הארציק צו דעי עפענוננג פון דעס ער״בכן קינדערהײם מיכ ײךי״ אלס לערן־־כפי־אך בײס לאדזער מא־ גיפכראט. ז$ל אײער דערגרײבונג זײן א דער־ מונטערונג פאי די *טול־כוער, דערעי און פאי־ די ײדי״בע פא־קס־מאפן צום ױײכעי־דיקען קאמ־- מיכ דע־י פולעי אנעי־קענוגג און גלײבבאי־עבכי־ און דעם מאגיסכ־אכ פון דעי עכאכ יאדז האכ דעי צ. ב. ק. צוגע״כיקכ דעם :ײװ: ״פין דער פייעכע זענען מיר ג״עװאר געװארן, אז אײ־ •*..***<*• * *י״די״י־־זרײש מיכ די״ר ײדי״גוד־ <— ****-•־ ײ '1 ** ׳* י י י * * ־ערן־״כפראך. אין נאסען פון צעגכיאלן בילדונגס־ קאמיכעכ, װאה פירכ אן מיכ דעס ײדי״כ־װעלכ־ לענן •כול־ױעזן אין ױילנע, ױאס בא־ככײכ פון א גאנצעי נעץ קינדעײהײמען, פזןלקס־־כולן, גיפנאזיעס, און דערעד־פעמינאד, װעדבע האבן נ*ך פאילויפיק נײככ קײן עפנכלעבע מלובה־ ־עבט, באגריפן כיר אייער אויפכו. מיר זענען איבעיצײגכ, אז סיװעכ קומען די צײכ, װען די ײדי״כע *כול, געבויכ דורך די ײדי״כע םאסן, מיכ אזוי פיל צױה און §ײן, מיכ ססירה נפ״כ פון די רערער און עלכעין, װעכ אר״נגענומען װעין אין דער נעץ פון די םלובה־״ודן און אויפ־ געהאלכן ױערן פון דער מלובה און ארכיקע זעלבסכפאיװאלכוגגען. די ײדי״םע מאסן אין פדילן װעלן נײככ פארגעסן אן דעפ. דעםער־כפן *כריכ צו דע־ פולער גלײבבארעבכיקונג און אנעי־קענוגג האכ געמאבכ דער ל$דזע־ מא־ גיהכראכ, װאם װערכ אנגעפירכ דורך די פוי־ די׳כע, דײכ״בע און ײדיידע ארבעכער." ןןןן דער צענכע־ פען־סיכװזןך, אויף װעדבן סיזענען ־עצענזירכ געװארן דורך 0 •כריפכ־ ןןןן *כבת, דעם 1־טן מערץ קומכ־פאר אין ״םקאלא'־כעאכער, װאריצע, א דראמאכײכ־מוזײ קאלי״כעי פרימארגן, אויסגעפירט דורבן ״קינ־ דער־דראמאכיען קרײז אין ױאר״גע״, רעז׳כי — א. ױאלאװכיכיק, קיגדער־באר — לײטונג?. גאלדבערג, דעקאראציעס — א. גומערמ>)ן. ןןןן דער װילגער ײדילוער עולם גרײם זיך צו געזעגענעז זיד מיט זלמן רײזען׳ פאר זײן אפ־ פאר קײן אמעריקע צו דער קאנפערענץ פון דער ײדײכער קולטור־געזעל״כאפכ. א גאנצע ר״ גע־ זעל־מאפכלעבע און ליכערארייכע זןרגאניזאציעפ, ױי דעי פען־קלוב, וױסנעאפכלעכער איגככי־ כוכ, ליכעראכן־פאיײן, ז־כורנאליסכן־סינדיקאכ און צ. ב. ק״ אין ױעלכע רײזען איז א מיט־ גליד >ןדער אקכיױער סיכארבעכער, פײעדן ני״ככ נאר דעם געזעגענונגס־אװנם, נאר אויך דאם דעי״כײנען פונם פערכן באנד רײזענס ״לעקסײ קאן״, מיכ ױעלכן פיאיז געקרויגמ געװןןרן זײן *כױעדע און נוצלעבע לעבבס־ארבעט. דער אװנכ דארף פארקומען דאנעחככיק, דעס 27. ה. ה. אינם ז)װגכ װעלן אגםײל־געםען א סך געזלעאפםלעבע םוער, װי אויד פן)רשטײער סון דעי ליםעדאיײצער און קיגסמלערי^ער וועל*. *ככעלעי 0 נײע װערק, איז אדורך מיכ א גומן עיפזןלג, אבעי בײ א קלעכערן עולם. די אלע ־עצענזענכן ה>)בן, יעדער אײנעי אויף זײן ־ככייגער, באהאגדלכ די װערק, און דער עולכ האכ געהעיכ מיכ אינכערעס. פארװ$ס גרןד אויף דעם אװנכ זענען געקומען װײניקער מענכ־כן— איז *כווער צו זאגן. אלע לעזער מאנען דאך ־עצענזיעס... ןןןן דוד בערגעלכאן ״כיײבכ איצכ א גרויס נײ װערק ״פענעק״. דאכ עיזוכע קאפיכל איז געדיוקכ געװען אין ״ליט. בלעכער״ (בערגעי־ כאן־נומעי). ביז איצכ האכ בערגעדכאן פאר־ עפנכלעבכ יכוין אין ״פרײהײכ״ זיבן גרויסע קאפיכלען, אין װעלבע ער *סילדערכ די קינד־ הײכ און די מ־צפהה פון פענעקן. ןןןן עזיא קא־מאן אין דעכ־אים האכ אוי.־־ זיך גענומען צו פא־״־פדײכן די ״ליכערארי״כע בלעכער״ אין זײן *ככאכ, װי אויך די אויכ־ גאבן פון פאילאג ב. קלעצקין. ע. קאימאן איז אויך באפולמעבכיקכ פון דער געז. ״ביבער״ אין נױ־יא־ק צו פירן פיאפאגאנדע פאי דעי געזעל־כאפכ. ןןס יע־ באקאנכע־ ײדי־צ״דײוו״צעי קונסכ־