Literarishe bleter · 1930-01-17 · 3 (17.1.1930) · p. Seite 58

ליססר^ריי^ס 3?סטסר ג<ס. 3 (296) ו ו א ד סעעסעד א*ן ק^נסס ןןןן שנת, דעס 11״מן הי חי איז אין װארשעװער נײעם ײדישן מעאטער (״עליזעוס״ — דירעק־ ציע יאנאס םורקוןװ) פארגעקופען די פײערלעכע 25־טע פ$רשטעלוגג פדן ד״ר י. בי צעורס ״אויע,*?וםאנדי/ װמפ גײמ די פערטע װ#ד אן איבער־־ רײס :״ אן אדץ־עמײגגדיקער פאראינמערעסי- דונג פון דעם ״דײסן עולם. אין דער פיעסע נאמײליקן זיך פאדגנדיקע ארמיסםן: דיאנא בלו*־ מענפעלה ש. דאנדוי, די לעדערמאן, א. ר#ממאן, פ. גארבארזע, *. האדצער. י. גרודבערג. א. ײןזלפ־ •עמאמ, ם. גארבער. פײניגמײן, ש. קאן, ד. שער״ סאן א. א. ןןןן אויף זונמאג דעם 12*מן ה. ח. איז אנאנ־ סירט אין זוילנעד פרעסע א געדענק-אװגט נאך דעס טעאטער־טוער און ארטיסט גחום לי3>>װסקי. אין קז>מימעמ, װעלבער פארנעסמ זיך מיטן אזונמ. זענען פארטראמן א רײ ווילנער קולםור־אינסטי־ מוציעס און געזעלשאפמן: לימעראמן־פארײן, ״ווןן, װילבוג, לערער־פארײן, פראפ. פארײנען און אזוי װײמער. די הבנסה פוגם אװנמ איז באשםיממ אויף א מצבה אויף נ. ליפאװכקיס קבר. ןןןן אין די אנןןנסן פון די אמעריקאנער ײדייכע צײמונגען לײענען םיר, עס װערט אדיפגעםירמ אין גױ־יארק א. קאציזנעס ״דובוס׳,, אין א צװײמער •כמאמ — א. קאציזנעס ״גר־צדק״ און אין א דרימער יגטאט — א. קאציזנעס ״פריצים,׳. זאל דער לעזער נײכמ מײנען, אז א. קאציזנע האט מיטאמאל פארבאפט דרײ דראמען. סיאיז אײן און די זעלבע פיעסע, ניןר יעדער רעזשיסער ה$מ זיך זײן יכײאבקײמ *נצורופן $ געדרוקטע און באקאנטע זאך מימ זײן אײגענעס נוןמען. ןןןן אין :ױ־יארקער ״פ$רװערטס" דרוקמ זיך די ״לעבנסגעשיבטע םון דעם ײדיש־ענגלישן זזוישפילער מארסס מאשקןןװימש״, דערצײלט דורך אים איײן און איבערגעגעבן דורך י. ל. פײן. ןןןן זונבוןג, דעם 19־מן ה. ח. קוממ פןר אין װארשעװער ק$נסערײאם$דיע א קאנצערט םון דער באקאנטער ײדייכער זינגערין הילדא דמליצקא. ןןןן דער ארמיסם העדמאן פעניגשטײן טרעט איצט אויף אין פאריזער ײדישן מעאמעי. ןןןן אין נױ־יארקער ״פארװערטס״ דרוקם זיך א י*מאן פון דוד מעפליצער, אין װעלכן עס פי־ גורירן מאריס שװארץ, סעמועל גמלדינבורג, פאלי פיקאן, ד. ל. אדלער און א רײ אנדערע ײדישע שוישפילער. ןןןן בעלע בעלערינע און ח״ם שניאור גאסטרא־ לירן איצט אין יאדז. ןןןן צוליב דער שמארקער סארארעמםקײט םון די ״דישע קינםטלער אין בערלין, איז די ״גע־ זעלשאפמ צו אונבערשמיצן ״דישע קינסמלער״ צוגעטראמן צו א ברײמער הילסס־אקציע און צונויפגערופן א באדאמונג מיטן אנם״ל סון פארשטײער פון די ײדײסע קינסמלער און ײדי־ שע ארגאניזאציעס. אין דער באראטוננ האבן צװישן אנדערע אנמ״ל־גענומען פדאפ. מאקס ליבערםאן, א. גראנאך א. אנד. ד׳עד. נ ח ם ן ם ' ' ז י? צ ו ו ו א ד ז~ ם 58_א פ ו 7 ןןןן דער באוװסםער חעברעײכער שריפמשםעלער ד״ר *במעון בערנפעלד, דער מחבד פון פיל גע־ *ביבטדעכע װערק איז איצמ אלמ געװארן 70 יא,־. — ד״ר ש. בערנפעלד וװינמ זיגט פיל יארן אין בעדלין. ןןןן אין ״מאמענמ״ האם זיך אננעהויבן צו דרוקן א גרעסערע דע־צײלונג פון פישל שניאור־ ״אן ״די נקמח״, וװ ס׳װערט אדורכגעפירמ די כניבה פון די ײדישע גימנאזיסמן אין די צארי־ שע צײטן מיט די אלע לערער און דירעקמארן. ןןןן עס װערמ איצט געפײערמ אין װארשע און א*ן פאדש״דענע שטעט פון פוילן און אויםלאגד דעי־ 50־יאי־יקעד ױבל פזן יצחק גרינבויפ. דעי־ יובילאר איז אמאל געװען (און דאבט ז*ך פאר־ בריבן) פון פי־צעכ הײכעסטע חסידיס. עד־הױם הענגט :אך פי־צעכ בילד איז זײן קאבינעט. אפט־ מא־ פארגעכט י. גײנבוים זײן ״חפד נעורױ־/ זײן ליבע צו ײדיש און צום ײדישן שאפן. זאל זײן עלטער :ישט פאישעמען זײן ױגנט. \ לויט ד^ר איניציאטיװ פון דער בערלינעי אפטײלוגג פון ײװא איז דארמ פארגעקומען א ־עפע־־אב פון ד״ר חײס זשימלאװסקי א. ד. ם. ״די מארערנע רעװאלוציעש אין לעבן פון ײדישן פאלק״. פאר דעס רעפעראמ האמ א. משעייקאװער באגריסט דעס גאסמ. דעט מימגריד פונם ערן־ פרעזידױם פון ײװא־קוראטארױם. דער רעפעראמ איז אויכגעהערמ געװארן פונם עולם מיט גרויפ אינטערעש. ןןןן אין די ײדישע קאםוניסטישע קרײזן אין ־אטנפארבאנד װעי־ט איצט דיסקוטירט דער 3יאן װעגן פארבײטן דעס ײדישן אלף־בית מימ לא־ טײנישע בובשטאבן. די אנענגער װײזן אן. אז דער ײדישע־ אלף־בית פאי־מאגט א גדויפע צאל אומבאקװעמלעבקײםן, און אז איצמ. װען עכ װע־ט געפלאנט אין דזכלאנד צו פארבײטן דעס רוסישן שריפט מיט לאמײנישן, דארף דאסזעלבע אנגעװענדט. װערן ינוגע דעם ײדישן שריפט. די קעגנער װײזן אן, אז בדויז א קלײנע צאל ײדן אין רוטדאנד קענען איצט לײענען אדן שרייבן אויף שפ־אבן, װאם באנוצן דעם לא־ מײנישן ש־יפט. אויב מען זאל פארבײמן דעם ײדישן אלף־בית מימן דאמײנישן, ײעמ זיך שאפן אזא דאגע, אז די גרעכמע צאד ײדן אין ראטנפארבאנד וזעלן פאיװאנדדמ װערן אין פשומע עם־הארציס, װאס װעלן אויפהערן צו קענען לײע־ גען און שרײבן. ןןןן עדוארד בערנשטײן, דעד באװוסטעד סא־ ציאדיהםישער טעאיעטיקער, איז אלט געװארן 80 יאר. אין ײדיש איז דא ע בערנשטײנס ״גע־ שיכטע פון דער דיימשער רעװאלוציע,׳. ןןןן די פאיװאלטונג פון דער ײדישעד קהלת אין משערנאװיץ תאט אפגעהאלטן א פײערלעכע זיצונג לכבוד דעם דעלעגאט פין ײדישן װיסנ־ שאפטלעבן אינסמימומ אדװ. טשערניכאװ פון װילנע, װעלנער װ״למ איצט אין רומעניע. דער קהדה־ראם אין משערגאײיץ האט אסיגנירמ 200 דאלאר פארן ײווא. ןןןן עס זעצן זיך די רײזע־באשרײבדנגען פון משאילי טשאפדין ,האלא, אײראפע!" ײדיש — י. ליפקין. דאם בוך װעמ בקרוב דערשײנען אין װארשע.?יסעד־^עזד אןן ןןןן סיאיז געקומען צופאי־ן אין װאדשע ד־יר הײם זשיטלאװסקי, דואכ האט די דעצטע עטלעבע הדשיס געוװיבט א*ן דער פ־אנצויזיש^ר רי־ װיערע. ד״ר ח. זשיטדאודסקי איז געקומען אהער װעגן די אנגעדעגנהײטן פון אבהקי־פאנד, װאכ זשיט־אװפקי איז אײנער פון זײנע אפוטרופ־ כיס. — דאנע־שטאג דעס 10־טן יאגוא־ קומט פא־ א לעפעראט פדן דעט השדבן געדערנטן אין קאמינכקי־טעאטעי־ א. ד. ט. ״דער קריזיס אינס צױניזס״. ןןןן יעקב לעשצינכקי איז איצט געקומען קײן פוידן כיטן צװעק אויהצופאישן די עקאנאמישע יאגע פון י־דן אין פוילן. *. לעשצינסקי איז געקוכי־ען אין שליהות פון נױ־יא־קע־ ״פאי״ ײע־טכ״ און עי װעט באזלבן צוזאסען מיט י. *. זינגע- א רײ שטעט און שטעטלעך. ןןןן די נױ־יא־קעי ״ודעך״ גרײט דעס 10־טן פעב־וא־ א גרויכע פײערונג צוה 20־טן נוסער פון דע־ װאבנש־יפט. דע־ >וװנט װעט פזןרקומען אין פעקא־טעדפ־. כיזענען אנאנכירט מאריכ שװא־ץ, יעקב בן־עמי, ױכף בולאװ, װאכ װעדן צוגרײטן נײע אויפירונגען צופ אװנט. ןןןן אויפעי די פיטגדידע־ פונס ערן־פ־עזידױם פון ײװא־קוראטאריוה, װאה זענען אויהגעיעבנט איןפאריקן נומעי ״דיט. בלעטער״ זענען אנגע־ קומען צושטימוגגען פון ד״ר ב. װאלפשטײן (װין) און פ־אפ. ז. פױיד (װין). ןןןן די צענט־אל־פאיװאדטונג פון ײװןן האט געשיקט א באג־יה־טעיעגדאס צו עדוא־ד בעינ־ שטײן צו זײן 80־י>)־יקן געבוירנטאג. ןןןן די ביבע־־קאמיהיע, װאה איז אויהגעקליבן װעלבע איז גע־ופן געװא־ן דורך דעד ײרישע־ קולטור־געזעלשאפט אין :ױ־י>*־ק, איז צוגע־ טיאטן צו דע־ אי־בעט. צװישן א רײ א:דעיע װיבטיקע ארבעטן, װי אזוי צו הע־פן בעהער צו פא־שביײטן דאס ײדישע בוך אין אמעריקע, איז די קאפיכיע צעגעט־אטן דורבצופירן פאדג:דיקע באשלוכן: 1) א־ויכגעבן א צװײ־װעכנטלעכן בױלעטין װעגן די גײכטע ײדישע ביכעד און װיכטיקסטע פאבירונגען אין דע־ ײדישער לי־ טע־א־ישע־ װעלט. 2> אגפירן מיט דער הילף פון דע־ ײדישע־ פ־עכע׳ א בי־ײטע אגיטאציע פארן ײדישן בוך. 3) ארגאניזירן א ביכע־־װאך אנהויב פ־ילינג, פכה־צײט, דע־יײ זענען אנגע־ מע־קט פא־שײדענע פלענעי װי די װ&ך זאל אדורך. 4) גרינדן ליי־און צירקולאציע־ביבליזך טעקן. 5) אויסאיבעטן און צעשיקן פרײ יעדן אײנעס קלײנע ביבליאגיאפישע אנװײזונגען און קאטאל#גן װעגן די נײכטע ײדישע ביכער. — ס׳װאדט געװען זײער און זיײיר װיכטיק, אז אויך אין אנדע־ע לענדער ז*ל פען אויך זיך געמען פאר דע־ בײיטערער פ־אפאגאנדע פזנט ײדישן בו־ וש מיטװאך, דעט 8־טן ה. חי איז אין װאר־ שעװער דיטעראטן־פא־יין פןןרגעקומען אן אװנט א. נ. ״אמאד אין א ױבל״ (צום דערשײנען פונס זאמדבוך אינטע־ן זעלבן נאמען). ס׳האבן זיך באטײליקמ לעא פיגקעלשטײן, י. קיי־מאן, ש. יא־אםב, י. פערלע, ק. פאל#ד*)ווסקי און י. פאנגער.