Literarishe bleter · 1929-10-25 · 43 (25.10.1929) · p. Seite 852

:•1?׳ ()):> זײם 852 א ד צ ו ו ו א ר שע^סעד ־>*?/ ק?נספ וש אזוי װי די ״װילנער טרופע״ האם״ נייגה געקוקמ אויף אירע גאמױנגען, נייעם געקרא;; דערוױי^ קײן פאסנדיקן םעאםער־זאל אין װאר־?זע, האם זי זיך אפגעיםםעלם אויף איר םורנע אין ביאליסטזזק, װו זי פארכדײבם א פאר ײאבן. אין ביאליסםאק װערפ אויפגעפירפ דער באקאנםער רעפערםואר (״קידוש־היצם״, ״בײ־ נאכפ אויפן אלטן מארק״, ״יםײלאק״, ״דער זינ־ גער פון זײן טרויער״, ״אונמערװעלם״ א. א.). נאך די עםלעבע חדשים ארומװאנדערן פון •םםאם צו *םםאם, האם זיך איעם געיםאפן די מעגלעב־ קיים צוצוגרײםן א גײע אויפפירונג. אונטער דעד רעזיםי פון דר. מ. װײבערם גײט איצם אן אנגעיגםרענגםע אלבעט אויף אײנצויםטודירן די נײע פיעסע פון אהרן צײטלין—״ײדן־יטטאט. וזי מיגימ אדנז איבער, ה*ט די פיעסע *טםאר־ קע סצענײצע קוואדיםעטן און דאנקבארע ראלן פאר די אקפיארן. ןןןן דןונערזוטיק דעם 17־טן אקטאבער איז פארגעקומען די ערעפענדנג פדן מאריס *עװארצס קונסם־םעאטער אין גיו־יארק. סיאיז אויסגע־ פירם געווארן ליאן סויבםװאגגערס דראמאטי־ זירונג פון זײן ראמאן ״מאבם״ (יוד זיס). רעז־טי און ״דיעע װערםיע — מ#ריה *םװארץ, דעקאראציעס — ברוך אראנסאן. אין דער םר•־ פע: ביגא אבראמאװיטיצ, סםעדא אדלער, ה:ה אפעל, סעמועל גאלדינבורג, בערמא גערסטין, י. גדינבערג, מ.גיבס$ן, ל.ווײסבערג, יעקב סעםטל, לאזאר פריד, א. קעזזור, מ. ראזענבערג. גדזזון רובין, מארק יטװײד, מ. *צטראסבערג, ס. •טער־ מאן א. א. ןןןן אין ײידנע זעגען ארויסגעםראםן אויף א קאגצערט דער באוווסםער יידײטער זינגער יעקב לערמאן און די באקאנםע זיגגערין עלזא איגדאל. ןןןן דער איצםיקער רעפערםואר אינם ריגער נײעם יידישן פעאםער: ״ליבע און עראםיקי סון א. ווילדגאנז, ״זײן לעצטע געליבםע״ פון אסיפ דימאװ, ״קוני לעמל״ סון א. גאלדסאדען. ןןןן דעם 12־טן אקםאבער איז פזןרגעקומען די עפענוגג פון ײײסרוסלענדײסן ײדייען מלובה־םעאטער אין סינסק. עם איז געגעבן גע־ װארן א. װעײיארקעס ״באםװין״. — דער ווײ־ םערדיקער רעפערטואר: דער טויבער, היר־ם לע־ קערמ, האפליא מיר לעבן, *םעפםן־קװאל, מא־ ׳צינען־געראנגל, אין פאלײם אויף דער קײט, דזשין קופערקאפ, צײײםן דורוח. ןןןן עבת, דעם 20־מן אקםאבער האדב 10 אין דערפרי קומט פ$ר אין װאר״םע אין קינא ״#אזא״ א דראמאםײנױמוזיקאלי״צער פרימ^רגן לטובת דער ביבליאםעק א. נ. י. ל. פרץ אין אבאםע ןןןן די ארטיסטן אלא לילית, װ. גאדיק און דוד לעדערמאן ארדנען א״ן אין דער םובות־ צײמ ״אזאזעל״־פןזרעטעלונגען איז קאלײס׳ פלאצק, וול^צלאװעק, םאמאיםאוו, ראד#ם, קיעלץ, אסמראװיעץ. דעד. ג ח ם ן סייזי? מאסקװע האם באיםלאסן אפנעמען בײ אברהם רײזען דעם טיםל ״ערן־פיאנער״, װאס מען האם אים געגעבן בעת זײן באזוך אין מאסקווע. דער פאי־אנד האט אויך בא׳צדאסן צוצונעמען בײ דײזענען דעם דויטן פי^נעדײדן האלזטוך, זז*ם די ײדײצע פיאנעדן אין מאסקװע האבן אים געהאם געגעבן אלפ מתנה. ןןןן דעם 12־םן ה. ח. איז אין וואר׳םעװער ״ארבעםעי־הײם״ פארגעקומען ד״י קבלת־פגיפ פונס דיבפער י. פאפיעיניקאװ, ײאס איז צו־ ריקגעקומען פון ארץ־ײצראל. נאך די באגריסונ־ גען אין רעדעס פון י. קענעי, פעםערזײל. י. מאסטבוים און מ. ערעם, האם דער דיבטער פאר־ געלײענט אײגענע דידער, וו$ס האבן *צםארק אויסגענומען בײם ארבעםעײעולם. ןןןן אין פארתזײדענע צײםונגען אין פוילן און אין אויסלאנד דױקן זיך ארםיקלען װעגן דוד בערגעלסאן צו זײן 20־יאריקן יובל. ןןןן אין נױ־יארק איז דער׳םינען איצט ײצראל זאנגווילס בארימט װערק ״םרוימער פון געםא״, איבערגעזעצט פון סארק עווײד, אין צװײ בענד, װ*ס האלםן איבער 600 זײמן. ןןןן דעם 20־פן סעפםעמבער איז פ^רגעקומען די עריטםע צוזאמענקונפם אין הײנםיקן סעזאן פון גױ־י^רקער פען־קלוב. די פארזאמדונג ה#ם באיצלאסן אײנצוארדנען עפנםלעכע ארויסטרימן יעדן חוד־ד. אויף דער פארזאמלונג איז בייגע־ װען דן קאפלאנאײיםים, דער וויצע־פארזיצער פון װילנער פען־קלוב. דוד פיגסקי און אברהם רײזען האבן באגריסם דעם גאסם. קאפדאנאװיםתז האם איבערגעגעבן א גרום םון װילנער און װאילטעװעד פען־קדוין. ןןןן אויף דער אלגעמ״נער פארזאמלונג פון די נױ״יארקער מיטגלידער פון דער ײדיתזער קזלםוד־געזעל׳צאפם איז אנגענומען געװארן א באםזלוס צו רופן ה״נםיקן װינםער א צוזאמענ־ פאר פון דער געזעלתזאפט. צו דער פארזאמלונג זענען געקומען א 400 מיםגלידער. סיאיז אויס־ געהערש געװזןרן א רעפעראם פדן *ם. ניגער אי־ בער דעי ײײמערדיקער ארבעם פון דער קולמור־ געזעלםזאפט. — די אדגעמײנע פארזאמרונג האמ בא־נלאסן אײנצוארדבען װעבנטלענע פארומם און חוד־םלעבע אלגעמײנע פארזאמלונגען. ״5. ניגער האם אין זײן רעפעראם בריים ארוםגע־ רעדם די פראבלעמען פון דער ײדיתזער קולטור־ איבעם אין אמעריקע. ניגער האלם, אז א גרוי־ סער •םםער צו דעם יסםארקן פאנאבדערוווקס פון דער געזעדשאפם איז דער פונקט אין דער פדינ־ ציפן־דערקלערונג פון דער געזעלתזאפם, וועלבער פראקלאמירם ײדײב פאר דער אײנציקעד גא־ ציאנאלער תזפראך פון ײדײםן פאלק. צווײםן ךעי ײדײעער אינםעליגענץ אין אסעריקע זע־ נען דא א סך׳ ײאס ײילן םון קולםור־ארבעם אויף ײדי?ז, אבעי זענען נאך ניתזם גרײט זיך אונםעיתזדײבן, אז ײדײנז איז רי גאציאנאלע?זפראך אונזערע. ניגער מײנם, אז דער צוזאמענ־ פאר פון דער געזעל־גאפם ײעט דארפן אויפנע־ מען די פראגע װעגן ענדערן דעם פונקם ײעגן נאציאנאלער *םפראך. די פארװאלטונג פון דער קודםור־געזעל״טאפם *ןבער האט אנגענומען א באזזדוס, אז זי װעם פון איר זייט ני״נזם רע־ קעמענדידן קײן *דום ענדערונג אין די אנגע־ נומענע ■רינציפן. פ ו ן ו ו?יפעדז£ע?ד און ק??ע?ד ןןןן *םלוס אתז איז די םעג אפגעפארן ק״ן אמעי־יקע״ װו ע־ האם בדעה צו פארבלײבן עם־ לעבע הדיזזיס. מים *םלוס אםז איז אויך מים־ געפאין מאדאס איג ןןןן פי־ץ הירידבײן און אסתר *םוסיאםםזער פא־־אזן די צװי־םע װאך פוילן און פארן אפ אין מיםז :אײעמבער קײן אמעריקע היר״ב״ז אין יםומיאםידעי הא־ן פאילאזם אמעי־יקע צוי־יק מים ק:א2ע יאי ןןןן ױנה -אזענפע-ד מים זײן פ-וי זענען צ״־יקגעקומען קײן :ױ־יארק. ןןןן סיאיז געקומען פון אמעריקע י. אײזענ־ בע־ג״ — דע- באקאנםעי ײדיים-ר *צול־םוער, ־ע- פא-ווא-םער פון ״בויבעריק״ און דעי םיסםיקעײ מיםגדיד פון דער אמעײקאנעי סעק־ צ־ע פזן ײװ״א און פון דער ײדי״צער קולטור־ געזעלתזאפם אין אמע־ייקע. י. אײזענבערג װעם פא-ב-ענגען אין פוילן עםלעבע ודאבען. ן,ןן אין ״װילנע- םאגי דעיצײלם ״=. באס־ םאמסקי די ביםורה, אז אין 'ײדי״םן םעבניקום פיץ ״א-ם״ אין װילנע איז ענדלעך אײנגעפירם געװא־־ן דע- לימוד פון ײדי״ ״די פיאגע, ״ב-ײבם עי, איז געלײזם געװ$רן פאזיםױו סײ דויבן צעגם-. סײ דורבן 5עדאג>וגי*םן ראם, און דע- ײדי־ם־לימוד װעם ־בוין בקרוב (םאקע הײ־יאי־) אײנגעפירם״. און *ם. באסםאססקי פ־עגש: ״װאס איז מים די איבעריקע ײדי״םע ב־־אבעביאכעלע יצולן און באזונדערס מים ״הילף דויך א-בעם״..." װייזם זיך עדזיס, אז אין װי-נע ד-ײם מען זיך אויך אױיס מים פאר־ *כײדענע הירוציס און מען פארבײגם ײדי־נ. פוגקט ןיי אין װארתוע! און מיר האבן געמײנם׳ אז לנל־הפהות מים װילנע איז מען פארםיק! ן,ןן ה. לײװיק האם אכגע־בײבן א נײע דרא־ מע ,,װעו קײםן קליגגען״ אין דרײ אקםן פונס יעבן פון די פאליםיידע קאםארז״בניקעס אין צא־ ײ־טן רוסיאנד. ןןןן אין ״װילנעי־ םאג״ צים זיך איצם א הייפס־קײם פא- די יידי״ד־װעלםלעבע יםולן אין יידײםע קולםור־געזע-םזאפםן בא־דםײערן זיך ——ו־ת ךי״י״ װי—ב**ר *בזו—ן ןןןן דע- ױגגער ראמאניסם ייםראל ראבאן, װאס האם זיך באקאנם געמאבם מים זײן ראמאן ״ד• גאס', הײבם >>ן צו דרוקן אין ״חײנם״ א *־אמאן ״הינםע-ן פאי־יהאנג״. ןןןן צװײםן די 11 אנגעקלאגם״ע פאױואל־ םינגס־מיםגלידער פון דעי־ לענינגראדער ײדי־ *דע- קהלה פאי איבער״דם-ײםן די פאיםזריפםן פין קהלות־געזעץ, געפינם זיך אויך דעי־ בא־ קאנםע- ײדי״םע- זיטורנאליסם און געװ. רע־ דאקםאי פון ״המליץ״, דער ײדײטעי םעג־ *־עבע- צײםונג אין פעםעי־בורג ד״ר לעאן רא־ ביגאױים״ם (איםז־יהודי), װאס איז איצם אלם 07 יא- די אנגעקיאגםע זענען פא-מ*דפם גע־ װא־ז צו צװאנגס־ארבעם פון 4 ביז 0 הדםזים. ןןןן כאיז צוריקגעקוםען פון אמעײקע דער י*די*כזע — *ד—יפםתזםעלע רקי״ סיםאילאיי**ף װילנעד ״די צײם״, דן קאפלאנאװיטים. אין אמעריקע האט קאפ-אנאװיםיג פא-בדאבב 4 ־ד׳גיפ. ןןןן דער פאיבאנד פון ײדי־דע 9י>>נערן אין