Literarishe bleter · 1929-07-12 · 28 (12.7.1929) · p. Seite 550

?יסעד^ד״שע 3?עסעד ב?ס. 28 (271);ײס 550 יא 1 ״ י י ־הו ט ט ו י // וײז ז ו ן א אויך האט די קאטארגע ־דאפן. טאיעװסקיס ־ דאס: עד פאדעם אין ױיט װי א דאס־ צעי^׳ 1 רופי^ ברויז דעי נ^י;י*::־ (אןן די * ױס״דער ליט ן דעי געגעב :ארגע :ערגע־ : אי: עװסקי הא: נופ, װאס דאסטאי גיה <״ יז י ער טו י ס ״דאס; גע־ *דפע־ זײנע ,־דפעה אדיר־ ט א ה ן אויך געהא האב דעי קאטארגע, אוײ־ ־עבט . דעס *דאפן. פון :סטע מדיגה ־י הע: דעיגײיסט ד ועיק, װ• עי ר ׳״ע וי טעידי :ידײק דאס־ :אנט י *דינעל־אדיו: ״אינז י פוי ז א פיאגע, צי :יא־ דער־ הויז״ ויטן עין אין ״ט יקמ װ פארן פאי*ד׳ װערסעי האט יוסקי, טאיע!;ט־א־ גרוי־ דער יארט ארויסגעקומען װעיק, ~ װ ילע עטרעבע װעיטפ :ױבן אנגעה פונט י א־ע ען די דורסגעגאנג ניידט ן עי װאלט װע דאבטאיעװסקי, גאון סער ז״נע פ. דאסטאיעװםלוי א פיין און י־״דן פרן דעי־ אימאדיקער קאצאי־גע, ױעז עי־ ודאלט עבד־עכע מינרט :ייגט געקוקט דעפ בללאך־דזנזות אין ם:ים ארײן *(פארן פא;;עדיקן א*2 אדן ווען ע• דואיט זיד :ײכצ א;געזען אויה דער קאצאיגע כליט אזדי פיד איבעי־מע;צ?דלעבע ל״דן אדן דדאדגי;ייצמ געקומען אין ע;געי בא'"*.*:ג מיט די אדע העדד-ן פדן ״שדיטן הדיז״. אין .צדיטן הדיז״ האצ דאבטאיעדדסקי געדעינמ א יד;גן צידערקעב יע־ איז פאריציקכ געדוען פאר א רציחה) רדסײצ אדן אדגעמײנע עיעמע;־ מא־ע דדיסנימאפמן. אדן דאסטאיעדוםקי קען זיך ממיצ;י־גט אנלויבן פדן איס. ״ער האט מיך אי־ומגעי־ינגלט מיט א צעיטדענער דאנקבארקײמ -־ דערצײלט דאסטאיעדדסקי װעגן אט דעס ט־מעי־קעס, דועלבן מײ דעיקעגען איצט פדן דאסטאיעדדסקיס בדך אדנטעין נאמען אלי־. אן אגדער קאטארזיט־ :יק האט זיך צעדוײנט, געזעגענענריק זיך מיט דאסטאיעװסקין. דאס זענען אדץ דיסטיקע בדיקז אויפן טיויעײקן הינטערגידבט פדן דעי קא־ טא־־גע —־ זײ פארגיסן אײך אין בוך מיט *כטראמען דיסט. די קאפיטדען פ־ן ״טדיטן הדיז״, דדו סיװערט דערצ״דט װעגן דעס ט־טערקעס אד״ א.־ז סדטידאדון (יעגער, װאס האט זיך צעװ״נט ב״ס געזעגענען זיך מיט דאסטאיעװסקין) זענעי די סאמע ריינדיקסטע, מענטיטלעססטע ערטעי אין דאזיקן גרויזאמען בדך בבדי האט סיביר געגעבן דאסטאיעװסקין דעם קינסטדעײםאמעריאד £אר א י״ טיפן אדן גע־כטאדטן, װעלסע ער האט אגטפדעקט מיט אזא װונדערבא־־עי קיאפט און אויטד-יקדעבק״ט אין די ״דעינידעריקטע אדן באד״דיקטע״ אדן אין יעגעס ט״ל פדן ,,פארביעבן אדן •סטיא־*", װד סיװעי־ט דעי־צײדט װעגן מארמע־אדאװן. װי סאיז איצט צד זען פדן דאס־ טא־עדדסקיס יריװ צד זײן ירדדער מינאיל, איז דער גידיסעי ־סטאף פדנס ־אמאן ,.פאיברעסן אדן *סטראכ״ דבההידה גענומען געװארן פא־ א קלײ־ נעי עס״, װאס דאסטאיעװסקי האט אגגע־דריבן אדבטערן :אמען ״•דיסדרימ־ לעך״. יעהן פראצעב פדן דער אי־יעט איז די טעמע װעגן א *דיבדרן בא־ אמטן געװאין ידדיז א״נע פדן די ז״טיקע װעגן פדנס ראמאן. אדן מיט דעי צ״ט איז א׳־דיפגעדדקט געװארן דאס ״יאבדעס ראסקאלייקאדד. ךי ,,*דינורימדעך״ *דטאמען :אך פדן סיביר. סיאיז אן אנזאג צדס קיגפטיקן מאימעלאדאװ. דאן איז עס געװען דער באאמטעי־ איכאיעװ. דאסטאיעװסקיס גורי איז ע;ג פאי־בדגדן מיטן גויל פון אט דעס איסאיעװ: ער האט זיך פא־־ליבט אין איסאיעװס פידי — מאריא דמיטײעװנא. דאסטאיעװסקי האט איבעלגעלעבט א מין נ״ע קאטא־גע — א ל־־דנ־דאפטיעסן אדן גרדיזאמען לאמאן. דער אלטער איסאיעװ איז גע־ *דטאי־בן, אדן ד״סטאיעװסקי האט ההדנה געהאט מיט דער אדמנה. די טעמע פון די ״דערנידעריקטע און באלײדיקטע״ איז אדיסגעטי־אגן גע־ װארן אין יענעפ םעײאד, ודען דאסטאיעװסקי האט געלעבט מיט דער אריסדערדד״למער פדן ז״ן הארצן. זיי האבן זיך א״נער דעם אנדערן ליב געהאט, נאר ״װאס מער ז״ האין געליבט, אדץ מער זענען ז״ געװען אדמגליקלעך״. אין ז״ער צדזאמענלעבן איז געװען דאס *דרעקלעבע. סהירדתדיקע אדן קרעגקלעבע, װאס איז אנטפלעקט אין ראמאן. װי במעט אלע דאסטאיעװסקיס יאמאגען, איז אדיך אס דער י־אמאן אן אדיטאביא־ גלאפ״דעי צוזאמען מיט דער עפילעפסיע. פדן װעלבער דאסטאיעװסקי האט געליטן אדן דדעלבע האט איס פארייטעי־ט די יאלן. (די ער־דטע אנפאלן אילע האבן זיך אנגעד.ויבן אוי־- דע־ קאמארגע) — האט דאסטאיעװסקי געביאבט פדן סיביר ז״ן נײע, סהירדתדיקע אדן טראג״דע װעלט־ אג״דויאדנג. אין דעי קאטאלגע איז דאסטאיעװסקי געװארן דעד טיפססער, געי װיסנהאפטיקסטער אדן געניאלסטער דיבטעי*, װאס האט ז״ן גלײבן ני־דצ אין דער דועלט־ליטעיאטור. עג. זאיוס הב־יפ ראט מען אין דעי- דאזיקעי־ הגא־נאסט א־ייסגעפירט פדן דע־ ־יעט־ ־אפאװ־אױסקע־ פעסטוני״ א־״נגעזעצט אין אפענע *ד־יטנס, יעדן א״נעם דיט א ז׳דאנדא־ס. א גאג־**טע־. און אוי־ פײ* *דליטנס, מיט א פעלד• יעגעי פא־ו־ס, האט מען ז־־ געלאזט אין װ״טן װעג ארײן. אין איצט האבן זיך אנגעהויבן דאסטאיעװסקיס גרייסע ־״דן, גיא־ע ־דאפדנגס־ק־־אפט. ־ענעי־ װינטע־. װען מהאט פא־ידיקט דאסטאיע*ובקין, איז געװען זי־ע־ א *דדדע־ע־. פע־ציק אדן פיפציק־ג־אדיקע פ־עסט מיט *דטא־קע זאװיע־־בעס האבן געהעי־דט אין גאנצן ־אנר. *דװעי איז געװען פא־ דאסטאיעװסקין און זײנע הב־יס דאס אײבע־פא־ן דעב אד־אל. די פע־ד סיאיז אויסגעקומען אין די *דװע־ע קי טן צו קרינן און די *דליטנס א־ויס־דלע״ן. ענד־עך איז מען געקומען צופא־ן קײן אמסק. מיהאט זיך באקעגט מיט דער נאטידאלסטװע פון דא־טיקן ״טויטן הויז״. אט װי אזוי דאס־ טאיעװסקי *די־דע־ט דעס נאט־דאלניק פון דער קאסארזיצנער טו־מע, װו דעי־ קינפטיקע־ מהב־ פון די ״ב־יד-ר קאיאמאזאװ״ איז אזוי אפגעקו־ מען: ״דע־ בלאץ־מאיא־ ק־יװצאװ — איז א *דערמע, װערבעי האט ני*דט זײן גלײסל, א קלײגלעסע־ און אן אבז־, א *דיכור און אלץ, װאכ מקאן זיך נא־ פא־׳דטע־ן עק־האפטס״. בייס עי־ידטן בױך־הבא האט קײװצאװ אנגע־ופן דאסטאיעװסקין ארן זײנעס א הבר ״דו־אק״, ז״ גראב געזידלט און געװארנט, אז פארן מינדסטן הטא װעט עי זײ באידטיאפן קעיפערלע־ ד. ה. ־דמ״סן. ״דער פלאץ־מאיאי — דערצײלט װ״טעי דאסטאיעװסקי איז ידוין צװײ יא- אויז ז״ן *דטעל און באגײט *דרעקיעבע אודגעזעצלעבק־יטן. עי קומט *דטענדיק צופאין אין טיימע טײט־ידיבוי, טידעפעט זיך צו די ניבטעי־ע איעסטאנטן א*ן *דמי־סט זײ אונטעי אן אויסײיד, אז זײ זענען *ציבןר סאיז *דרין אויך געװען א פאל, װעץ ער האט געידמיסן אן איעסטאנט דעיפאי. װאס יענעי •די״ט פון *דיא־־ און יעדט פון היץ. א.*ן פאר אלץ, ״אס פאלט קײװצאװן אײן אין זײן *דיבדין קא= אזוי האבן זיך אנגעהריבן די *דבעד־מדוײ־גיהנוס פון דאסטא־ יעריסקיס קאטאיגע, די יאין אין ״טויטן הויז״. װעגן דעס, װאט ער האט דאיט איבעיגעלעבט. האט עי דעיצײלט אין פיר יאר אױם, נאך דעס, װי עי איז אױיס פונס דאזיקן גיהכום, אין זײן עי-דטן בײװ צוס בױדעי מיבאיל. דעי דאזיקער בייװ איז איצט פאיעפנטלעבט אין ערידטן באנד פון ־אסטאיעװסקיס בײװ, װעלבע זענען דעי-דינען אין ױסלענ־ ד״דן כ־הובה־פאייאג מיט באמערקונגען פון א. ס. באלינין. דאסטאיעװ־ סקיס מאימירעי־װעג פאי די דאזיקע פיי יאי װעיט דא איבע־געגעבן מיט א־ע פ־טיס, פאי אלע אנהענגער פונם געניאלן *דײפטידטע־־ער האט דעי־ בייװ זײעי א גױיסן אינטערעס. אין די בריװ װערן דע־צײלט פא-דײדע;ע בא־אקטעײסטי־דע עפיזאדן פון דאסטאיעװסקיס דעבן און קינסם־ערי־דע זובענ״דן. די בריװ זענען א מין װדוי פרן דאסטאיעװ־ סקי. ז״ דע־צײלן װעגן דעס אינערלעבן איבערײױך, װערבן דאסטא־ יעװטקי האט אייף אזא טי־אגי־דן אופן איבערגעלעבט אין קאטא־גע ארן א,ײך װעגן דעס, *ואס עי האט איבערגעלעבט :אבן אױיסג־ין פון ״טויטן הויז״ אין די פיי *דיעקלעבע יא־ איז פאיגעקומען בײ איס דער פיאעעס פון װעין א;ײעי מענטיד, ס־איז געװען א גײסטיקער און מאיאלײדעי װידעיגעײרט. — עכ האט גע-דאפן א מענטידן, װאס איז געװען װײניק עגרעך צרס פײערדיקן דאסטאיעװסקי. * *וי די יארן, װאס דאסטוןיעװכקי האט פא־ביאבט אריי־ דער קאטארגע און איז געװען לעבעדיקעיה״ט באגיאבן אין ״טויטן הויז,*, ג״ען דור־