Literarishe bleter · 1929-06-28 · 26 (28.6.1929) · p. Seite 512

3{עםסר נוס. 26 (269) 4זײס 512 7 ל י ב כ ר א םטאטטר און ק?נסס ₪ כינןוסכ איצמ פאר דער 11־טער דעיך נאמן־צוזאמענפאר פונם ײדייטן ארמיסטי־פא־' רײן אין פוילן. דער צוזאמענפאר ציפ אונטער סך־הבלען פון דעע.5אריקז יאר און מערקמ ריבם־ליניעס פון װײטערדיקעי ארבעמ. אי־ב דעם צוזאמענפאר קומט אויך פאר די ארגאניז־• רוגג און קאמפלעטירונג פון נײע ברובעב אויפן קומענדיקן סעזאן. ןןןן מארק ארנידטײן, דער באקאנטעי דראכא־ טורג ארן רעזיטיסער, פירט איצמ אויף אין לאד• זער פוילי׳הן ־במאמײדן מיעאטיער גארדינס . מי־ רעלע אפרת״. די פיעסע איז דורך מ. ארנ״דטײ; ספעציעל באארבעמ געווארן. אגב, מארק אינ־ ״דמײן איז דער ערידטער געווען. װאס האב אויפגעפירט די פיעסע אין אײראפע אין ייד־־ב מיט אסתר רחל קאםינסקי. ביי דעם םאנגל אין רעזימיסערן אויף דער ײדי״גער בינע, איז עס פארדראסיק, וואס םען גיט נײגט קײן םע;• לעבקיים מ. ארנלזםײנען צו ארבעמן בסדר בײב ײדיימן טעאטער. ןןןן די אלע רעצענזענטן װעגן דער נײע• אויפיױגג סון ״הבימה״ אין תל־אביב, הא:ז טענות צו דעם *דטיק ״בתר דוד אז עס איז נײכב ײדי״ד און אז דער רעזינזיםער האמ די זאך אויפגעפאסמ ניידט ײדײד. די קריטיקער פאי־ לאנגען פון דער העברעי־בער ״הבימה״ אן א״■ גינעלן רעפערטואר. וועגן א רײ ארםיכט; רופט מען זיך אפ באגײסטערט. ןןןן דער לאדזער ״אררפ״ איז ארויסגעטיעב; אויף עםלעבע גאכט־־בפילן אין קראקעװער מד אטער. ארטיסטי־כע סירונג—מאעה בראדערבא;. מוזיקאלי״ב״ע פירונג—ד. בײגלמאן. ןןןן איז עס א פלאן אז דער ײדיזזער איי טיסן־ױניאן אין אמעריקע ז?ל פירן א ברוגז מיט די ײדיעע ארטיםטן און נאך םער — מ־ב דעם ײדײצן טעאטער אין פדילן? די לא;ע פון ״איבערגעריסענע באצױנגען״ מוז געענדע־ב ווערן. דער יידײבער ארטיסטן־פארײן אין פוי־ז מוז אננעמען מיטלען און װאס־גיבער?יך-פאײ־ •בםענדיקן מיט ניו־יארק. ןןןן די װילנער טרופע ■ץ׳ילט אלץ אין-זיא־ װינץ. מען קומט צו די בח־ד נאך װאר״בע-או־ך זיגמונט מורקאװ האמ נא״ עפדעבע הדיב־ב ־דפילן אין װארשע געמוזט פארן אין פראװינין דעקן די דעפיציטן פון װאישע. -־־ אזא כלי האבן די ײדישע טרופעס אין דער גרויבע• װארשע. וש סיקומט צופארן קײן אײרו^פע און קי־ן פוילן די באקאגםע ײדישע ארםיטין פין מאי ״ שװארצס קונסט־םעאםער מרים עדיאש די א״ טיסטין האט מימ אן 8 יאר געשסילש די הוינבי ראלן אין מאסקװער ״הביסה״. מרים עליא־ד האט בדעה צו פארבלײבן אין פויל• א דענגע־ע צײמ, און אויפטרעםן אין א פיעסע, װערב? זי ברעגגט מיט זיך ספעציעל פאר פוילן. רעד. נ ת ם ן ס י י ז י? פון דוד ידיכל א. ד. ט. ״פאעזיע״ און ״אינטע־ ליגענץ און גראבידנגישקײט״. ןןןן דער פראקוראר פון ריגער קרײז־געריבט האמ קאנפיסקירט דאס נאר־װאס דערשינעגע בוך דעי־צײלדנגען ״הינטערגעסלעך״ פון מארק ראזומנ*. ןןןן דעי״ באוװבטע1־ ײדייעעי• שריפטשטעלער יעקב פיבמאן קוממ קײן פנילן. ןןןן א גרופע ײדישע שרײבער פון ראמנפאי־ באנד האט זיך געװענדט צו די ײדישע איבע־ טער און ארבעמנדיקעד אינמעליגענץ מימ אן אןיתייוף קעגן רעליגיע און קלעריקאליזם. ״די ײדישע ליטעראטור פון ראטנפארבאנד און אלע אירע איבעטער־לײעגער — װערמ צ. א. געזאגמ אין אויפרוף — דארפן װ^רן די באגרעבעי פון די רעצטע רעשמלעך מיסמ און אלטווארג. דעי, װעג צום ײדישן סאװעטישן בוך דארף ליגן א קד#רער, אן אויסגעפלאפטערטער מיט אויכגעהאלטענעם רעװאלוציאנערן באוװפטזײן. אן קײן שוס איבערבלײבענישן פונם פאנאטישן;עימל־שטויב. װאס דארכ װערן אפגעראמט און ארויסגעשלײדערט. לאמיר ארויסרײסן מיטן װאדצל די פוילע רעליגיעזע גלויבונגען״ װאה שאדן די הא־־עפאשנע מאפן אויפנעמען די רע־ װאדוציאנערע קולטור פונם ארל/טער־לאנד, װאס בויט זיך איבע,־״. אןיכ דעם אויפױף ד״אבן זיך אונטערגעשײיבן פאלגנדיקע •צרײבעי: א. פיאטיגארסקע, א. קושניראװ, א. װעלעד־ ניצקי, א. אבטשוק, נ. לוריע, ש. גאדינעד, ד. װאדקנשטײן, ליפע רעזניק, לײב קװימקא, י. יאפע, א. באריק, ד. האפשמײן, מ. אראנםקי, פ וואלפמאן, ז. אקסלראד, ד. באי־אל, ע. פיניגבערג, מ. בענקין, י. דאביושין, נ. אויסלענדער. ןןןן ױנה ראזענפעלד איז געקומען קײן פא־ ײז פוץ אזץ ישראד, וװ ער האם געוװינמ עטדעבע חד״ים. סיווערט אײנגעארדנמ לכבוד אים אן *װנט. פיװעלן ארויפםרעםן די דאדםי־ קע ײדישע ייטעראטן מיט רעדעס װעגן יאזענ־ פעלדפ שאפן. ₪ די בובד״אנדלונג און פארלאג פון ג. קאפדאנפקי אין בוענאפ־איירעפ האט לעצטנפ געפײע־ט דעס 10־יאריקן ױבילײ. די בובד״אנד־ יונג טוט זײער פיל פאר דער פארשפײיםונג פונס ײדישן בוך אין ארגענטינע. ג. קאפלאנ־ סקי האט אויך ארויפגעגעבן אײניקע ײדישע װערק: מ. אדפערסאנס דריםן באנד ״30 יאר קאלאניזאציע אין ארגענטיגע״ און אײניקע לערנביבער. ןןןן אינגיבן דערשײנט איז נױ־יארק א זאמלבוך ״ײדיש אמעריקע״, רעדאקטירמ פון נח שטײנבערג. דאפ בוך איז א זאמלבוך פון געקליבענע ײדישע שרײבער אין אמעריקע. די זאמלונג װעם זײן אן אוצר פון די נײעסטע שאפונגע ן פון דער ײדישער אמעריקע. דאס זאמלבוך נימ אן אפשפיגלונג םון דער הײגטי• קער צײם און פון דעם הײנמיקן דור. דאס בוך װעם זײן רײך באצירם מיט קונסםבילדער, אילופםראציעפ און ארנאמענםן פון די באריס־ מע קינשמלער מארק שאנאל, א. מאניעװיםש, ב. אר*נפאן, א. װעלקאװימש, גראפעי, זוני מאוד און יאסל קזןמלער ^ם^אםור א?ן ק??ם?ר ןןןן דע• קאנג־עס פון די ־ען־קדובן, װאפ קומט־פא־ אין װין, האט אדויפגערופן אן אינ־ םעיעכ אין די יידישע דיטעי־אײשע קרײזן. צוליב דעס, וואס דעי־ קאנגרעס קומט־פאי אין װין, איז געקומען צוס קאנגרעס א רײ ײדי־ שע שרײיעױ מיטגדידעי פון די פען־קדוין אין ₪ אין זאמעשטש איז געשטארבן איינער פון די עדטערע זאמאשטשער משבילים דוד פאלק. װאב איז געװען פון די פרץ־פארערער אין איצטיקן זאמאשטש. אין זײן ױגנמ האט דוד פאדק געש־־יבן ײדישע דידער און ז געשיקט צו פ־צן פא־ דעי ״ײדישער ביבדיא־ טעק״, װאס פיץ האט אין 00ג)1־1801 ארויבי געגעבן אין ווא־־שע פדץ ה*ט דאן אפגעענט־ פע־ט א ג־־ויסן ברױו דעס #נפאכגער. דער ברױו פון ב־־צן צו דוד פןןלק איז?פגעדרוקמ אין בוך ״פי־צעס ברױו און רעדעפ״. — דוד םאלק האט מיט גױיס אינמע־עס און פיעטעט גע־ קליבן אלץ, ,ױאב סיהאכ געהאט א שײבות צו פ־צעב שאפן. ןןןן אין ־אײז איז אויפגעקדאפט געװאין א געדענק־טאװד אויף דעם ד״ויז, װו הײנריך הײנע איז געשטארבן ־ אין יא־ ס160 דעם 17־ט; פעברואו*. בזענען געקזמען פארשטײע־- פון פא־שײדענע אינםיפוציעס. מ האט געהאדטן פײע־דעבע דעדעב װעגן דעם דיבטעי ןןןן אין דעס װני״נופעי פון גױ־יאיקער ״צוקוכפט האט ש גיגער אנגעהויבן א העייע א־מיקלעז א. נ. ״צו דעי־ געשיבטע פון דעי ײדישע״ לימעיאמו,־ אין 10־מן יארחונדערמ , אין װעדבע עי ״װיד פרוװן געין א קרימישן איבערבדיק איבעי די װיבטיקסמע מאטעריאלן און װיסנשאסטלעבע ארבעטן, װאס זענען פאי־ עפנמלעבמ געװאין אין די דעצמע עמדעכע יאר אין פא־־בינדונג םיפ דעס שמארקן אינמערעס צו דער אויספאישונג פון דער ײדישער לימע־ יאטור פון 19־טן י״ה״. ש. גיגער זאגט־צו #:־ צוהויבן ״פון די ארבעטן װענן די קלאסיקער - מעגדע־ע, שדום־עליבס, פיץ—און דאן אי־ געיגײן צו די מאטעריאלן װעגן אנדיערע פאר־ שטײער פון דער ײדישעי דיטעראמור אין 19־מן י'ה . אין דעס העפמ באהאנדלט ש. ני־ גער די ״נײע מאמעריאלן װעגן מענדעלעז״ און *ג־עגמ זיך אפ אויף די אדבעטן פ״ן א. גורשטײן און י. :וסינאװ אין די סאװעםיש־ ײדישע זאמלביבער. ןןןן אויף דעפ קאנגרעס פון דער אי׳נמעי־ גאציאנאלעי קאנפעדעיאציע פון די שריפמשםע־ דער־ אדן קאמפ^זימארן־פארבאנדן, איז אלפ פיעזידענמ פון דעי קאנפעדעראציע געװײלמ געװארן דער באקאנטער דײמשער שײפמשםעלער לודװיק פולדא — א ײד. ל. פולדא איז גע־ בוירן אין פראגקפורם אין 1802, ער געהערט צו די בעסמע דײמשע קאפעדיע־שײיבער פון דער קעגנװארמ. פולדא איז אײנער פון די ערשמע פימגלידעי פון דער דײטשער דיבמער־ אקאדעפיע. ןןןן די ײדישע שול־ארגאניזאציע אין װיש־ גיץ—װ&לין הןןט אײנגעארדנמ א רעפעראם