Literarishe bleter · 1929-03-08 · 10 (8.3.1929) · p. Seite 222

,48?''טברארישב ב?עטער נום. 11 (254)%3 א נ י 7! פי־אג, װען די ײדן ווארטן איר נ׳־גט גע־ געפן אזעלבע *טריפציכטעלער װײ מאקס ירא־ פראנץ ווערפעד, קאפקא? דער רעפערעכט האט גערעדמ װעגן די ח־טפעה אךיף דער דײט־טער ליטעראטור פון יעקב װאסעימאן, ״טטערנהײס, האפמאנםטאל״ עלזע לאפקער *טילער, אפריפ נוימאן, דע־ בלין, מיקסימיליאן הארדען, אלפרעד קער׳ פאלגאר, ליאן פויבטוואנגער א. אנד. ססנ־םטער יארצײט פון א. נרובאיעדאװ. די טעג איז געװארן 100 יאר זינט פיאיז געיטטארבן דער באװופטער רושײצער?רײי בער, דער מחבר פון דער בארימטער קאמעדיע אין פעי־זן ״צרות פון יטנל״ (גאריע אט אומא״). א. ס. גרובאיעדאװ איז געבוירן אין יאר 5*171, די קאמעדיע האט ער אנ־ געעוריבן אין 1824, אפגעדרוקט איז זי געװארן עריטט אין 1883, װייל די טענ־ זור האט ני־טט דערלויבט זנוס דרוקן. אין דער דאזיקער פראבטפולער קאמעדיע יהאט גריבאיעדאװ איויכגעפירט די אמאליקע ט׳טינאווניקעפ, אונטערלעקער, פהדנים, דאס גאנצע אמאליקע רוכלאנד, וואס האט זיך געפונען אונטער דער פיעס פון צאײזס און בױראקיאטיע. די הויפט־העלדן פון דער קאמעדיע זענען עד-היום א ״•טס־דבר״ פאר בא״טטימטע באראקטעריפטייטע טיפן. גרי־ באיעדאװ האט געיטטאמט פון אדל. ער איז געװען א געזאנדטער אין פערסיע, וװ ער איז אומגעקומען אין עלטער פון 34 יאר בעת א בונט פון רער ארטיקער באפעלקע־ רונג קעגן דער רוסי־טער געזאנדשאפט. די קאמעדיע איז ביז איצט פון די פאפו־ לערסטע פיעסעס אין רוסייטן טעאטער. די גרעכטע רופייטע ארטיכטן האבן גע״טאפן ווונדערבארע געיטטאלטן פון די גריבאיע־ דאװ ־ טיפן. סארלאנ 1. קלעעקין, װארשע ןדשם דןרשינןן ראבידראנאט טאגאר די הײם און די װעלט (רןוםאן) דדיש שרה רײזען *רייז 7,50 זל. פא-לאג נ•?לעצקױ שוין דןרשלנען א ה ר ן צ ײ'ט ל י ן יעל.ב פראנה (דראםע אין זעקם גילדער) ןײט כ ר ו ו ע ל ט מא־קסיפט בין איך נײטט. איך בין זיך אבער מודה, אז איך האב םארקסן נייטט *טטו־ דירט. זײן גרויס װערק ״קאפיטאל״ קען איך נייטט. איך טיאבט אבעי־, אז מער אדעי װײניקער האב איך דעס עצס, דעס װעזן פון זײן לערע פאי־יטטאנען. און אויפן גרונט פון דעס, װאס איך האב פארשטאנען פון זײן *טיטה, דער עיקר פון זײן מאטעריא־ ליפטייטער װעלט־אויפפאסונג — קאן איך מיט איפ גייטט מסביס זײן. די *טיטה לאזט זיך צו װינציק אי־כ פאין אינטעלעקט, פאר די גײסטיקע בוהות פונס מענטיטן. איך מײן אבע,־, אז מיט דער צײט װעט ו דער סאציאליזם װערן נייטט נאר אן עקא־ | :אמי*טע לער״, •אר אויך א קולטורעלע בא־ װעגונג. סימפטאמען פון דעפ באמערקן מיר אומעעיס. אייך אין ך״ר דײטיטער ליטערא־ 1 טור האבן זיך ׳טזין באװיזן עטלעבע פעיקע באציאליסטי״טע *טרײבער, װי *טעגלאנק און בארטעל. איך װײס, אז דאס איז נאך װינ־ ציק, און איך יין זיבער, אז גאר אינגיבן װעט *טוין דער ארבעטער פארנעמען דעס ארט אין דער ליטעיאטור, װאס אים קומט, און וועט *טפילן זײן היסטארייטע ראל אין [ דעד קולטור ־ אנטװיקלונג פון דעי מענטיט־ איך װיל אנווײזן אויף אן אינטערעסאנ־ טע דעייטײנונג. בײ איר אנט־טטײן, איז די ן בורז־טואזיע געװען די טרעגערן פון אידע־ ן אליזס, און די פאציאליסטן זענען געײען | די באנרינדער פון מאטעריאליזם. מיט דער | צײט האבן זיך די ראלן אביכל געביטן. די ] בורזיטואזיע האט *טוין אויפגעהערט צו גלוי־ [ בען אין דער באדײטונג פון גײכט, און 1 ווארפט אװעק דעס גײסטיקז ײא-4 און באנוצט זיך אלץ מער און מער מיט פיזי־ *טער קראפט אין קאמ;* מיטן פראלעטאריאט. אט דעס אװעקגעװארפענעס װאפן האט אבער אויפגעהויבן דער ארבעטער ־ קלאס און אים געמאבט פאר א מעבטיקן בלי־זין אין קאמש פאר זײן באפרײאונג. — אין װעלבער ריבטדנג דארך גײן די קולטורעלע עסאנסיפאציע פונש פראלעפאר־ יאט׳־ — מ׳דארןפ איבערנעמען פון דער בורדטואזער קולטור דאס אלץ, װאס איז אין איר דא גוטס. דער איינציקער פאםיקער װעכ איז — א סינטעז פון געטען און מאי־קסן. ײדן אין דער דײטיעער?יטעראטור. דער באקאנטער די יט־טעי ראמאניסט געא־ג הערמאן, האט אין פראנקפורט אין פאיטי־אג גערעדט װעגן אנטייל פןן יידן אין דער דײטיטעי ליטעראטור. דער רעדנעד האט ארומגערעדט דעס ײדייטן אנטײל אין ד**ר ךיי**•*•*ך לי****ראטור זיגט רי עלטסטע עײטן. אין דער נײעד צײט האט זיך דער ײדייטער אנטײל פיל פארגיעסערט. ירא׳ט פון די דאזיקע *ט־יפט־טטעלער און דיבטער גײע;: הײנע און בעינע. יצפעפער קומען פויל הײזע און בערטאלד אדיערבאך. אין דעד לעצטער צײט האבן די ײדן געגעבן די פירנדיקע פערזעגלעבקײטן פון דער דײ־ טיטער ליטעראשוד, װאס זו#דט נאטײמ קודצער אג״־סא:״*; פין צא״אס כ״אן. דער באיימסץר דײט־טער ראמאניסט טא־ מאס מאן, האט אין א *טמועס אין זײן הײמ־טטאט ליבעק געזאגט צװי׳טן אנדעי־ן: — צי בין איך א בירגער׳' — געװיפ בין איך א ״בירגע,־". דאב איז נייטט אפ־ ן הענגיק פדן מיר, דאב האב איך אײנגעזאפט אין סײן בלוט, דאב איז באפעסטיקט דורך , מײן אפ־טטאמונג, דעיציונג, דורך דעי־ קול־ טור, װעלבע איך האב אין זיך אויפגענומען | אין מ־טך פון ״אנגע יאין. איך גיענעץ זיך אפ :י־טט :אי פון דעם דײט־טן בורז-וא׳! :אי אויך פון אינטע־־נאציאנאלן בורז״טוא, װאי־ום די דײט־טע בורזיטואזיע איז דאך! ני־טט מעד װי א טײל פון דע״ א־געמײ־ נער, אינטע־נאציאנאלע• יוי־ז־טואזיע. אן 1 אנטי־סאעיאדיכטי״טע האלטונג איז, לויט | מײן מײנונג, אן אפגעלעבטע, אן אפגע־ *טטאי־בענע זאך. דאס איז ״טוין אן אטאוויזס, | אקוראט װי א נאציאנאליסטי׳טע הא־טונג. — צ• בין איך א סאציאליסט־:׳ — אויף װיפל איך בין א סאציאליסט, בין איך עס א דא:ק מײן פ־ײדיקער, לעבנס־לוכטיקער װעלט ־ אנ׳טװאונג״ איך קען ני־טט *טטײן אוי? אײן ארט. אין דער צײט, װען דאש 1 לעבן גײט מיט מײלן ־ טריט פאױיס. פארן מאמענט פון איבע־בי־וך אין מײן סע לעיע. באקענענדיק זיך מיט דער אינ־ טע־נאציאנאלע,־ פאליטיק, האב איך זיך בא־ קענט מיט זעןר אינטע־נאציאיאיער אינעטער־ *טאפט. — איך האב באנוצט דעם אויסדרוק: ״אוי־ װיפל איך בין א סאציאליסט״. דאס! פאדעי־ט פון מיר אן אויפקלערונג. קײן םארלאג ב. קלעגקין, װארשע ן־־שט דןדשינען ױנה ראזענפעל־^ד ג ר ע נ ע צ ן (םװי*ן ס*ג אין נוגלו, 9£)רס*ריסק, ווין יענע םענ, * נ*:ס, נרקנענן, נןזןד די כןיערע) די אלע נןןװעלן—צוערשט אין נוך-פארםאס *רײז 7 זל. קאא*. .ביכער׳ װארשע *זיםעל'8*רק1יף סין .ײ*סס*ק' נעריין ד״ר מאקס װײנרײך שטאפל־־ען 6יל*י$גישע ױיכםן-^נגיז װעגן וצס *נדזזיפ, *נסװיקלמג *ון בוי 6ין דער ײוישער ■רײז 8.50