Literarishe bleter · 1928-12-21 · 51 (21.12.1928) · p. Seite 1012

51 זא ליםערארישע גלעמער 1012 נ י ס נער הןןט זיך געשןופן 8 נןןםזן אלס דיכ• טזנר, עםײאיסס און קריסיקער. פין $ןנהױנ איז ער געװען אונטערן אײנפלום םון דער םימבאלישער שול. שפעסער ןןנער הןןס ער, אינטערן אײנפלוס םון ריפנןן און װהיטםאן, זיך נעשטעלס אץ דער שפיץ םון די .םןןדערנע־, װעלבע הןןבן גע- שטרעבס צו באםרײען דןןס װןןרט און דעם זאץ פון דער צונעבונדנקײס צו נא״ דײטוננען. אפןןלינער האט געשטרענט אינ- גאנצן אםצוםײלן די ליס״עראםור פון םןןעזיע, כדי צו שאםן אן אוםםיסלבארע, כםעס ברוסאלע דיכטונג. אזוי זענען אנטשטאנען זײנע .פןןעם קאנװערסיןןן־, (װעלכע האבן ארויםגערוםן א גרויםן אינסערעס). אפאלי- נערס הויפט-װערק פון דער צײט זענען די .קאליגראפען־, ד. ה געדיבטן אין סןןרם פון צײכנונגען. די טיסאנראםישע לאנע םון די שורות האס געדארםם םןןרשסעלן דעם אינהאלט םון״געדיכם. אויף דעם געביס הןןס אפאלינער דערנרײכס א װיציקע, גײםטרײכע און נײע פןןרם םין דיכסערישן אויסדרוק. אלס דערצײלער האפ אסןןלינער זיך געשטיצס אויף פארסעל שװאבן; אלם דראםאסיקער האט ער געפרוװם שאפן א .איררעאליסטישע דראפע אין צװײ אקםן און אײן פראלאנ־. אפאלינער האט אויך אויסער די גרענעצן םון *םראנקרײך נעםו־ נען אנהעננער, באזונדערס אין דײםשלאנד. אויך אין פוילן האט ער געהאס טרײע תלמידים (א. װאזשיק, ב. יאסיענםקי א א.). ס דער רעקלאם-םארלאג אין לײפצינ האס ארויםגעגעבן א װאגיקן באנד ,ױננע דײםשע ליריק״. אין באנד געםינען זיך אויך לידער פון אײניקע ױנגע דיכסער, װןןס זענען שוין פארנעסן געװןןרן און זײער שאםן הןןם א קנאפן װערס. — ארוםרעדנ- דיק דעם באנד, קיםט מאקם הערםאן צום אויסםיר, אז ,דער באיקאט אויף דער לי- ריק האט זיך שױן נעענדיקט. עס װערן װידער געדרוקט געדיכסן. ױננע, םוסיקע םארלעגער הויבן אן םים ליריק־ביכער, צײס- שריםטן און אםילו צײסונגען האבן פלאץ פאר נעדיכטן, פריװאט און אםסלעך װערן ליריקער באשאנקען פיט פרידן. דער בעס• סער באװײז אבער, אז געדיכטן האבן ארויסגערוסן א גרעםערן אינטערעם און זע- נען נעװארן א נאנגבאר ארסיקל, איז די זאםלונג ״ױנגע דײסשע ליריק־. ס װי עם װײזט זיך ארויס האס קלא- בונד, דער ױנג םארשסארבענער דײסשער דיכטער, געשריבן אויך אונטעדן פםעװ- דאנים יאקאב רעדער. אויף דעם נאםען האט ער אויך באקומען פיט אײניקע יאר צוריק א ליטערארישן פריז קײנער האט אצער נישס נעװוסס, אז אונסער דעם פםעװדאנים באהאלט זיך קלאבונד. קלאבונד האט נעםלעך נעװאלט אויספרוװן, צי װעלן זײנע זאכן, נעדרוקסע אונסער אן אנדערן נאפען, אױך האבן דערסאלג. ערשט איצס, גאך קלאבונדם סויט, איז םען גע• װויר געװארן, אז רעדער — קלאבינד איז אײנער און דער זעלבער. װ ע ל ט ־ כ ר פען זײנע אײגענע דראםען קודם כל װעלן אויםנעםירט װערןזײנעםיר דראמען: ״זעקס געשטאלסן, װאס זוכן א פחבר־ (די דראמע איז אויך נעשטעלש געװארן אין װארשע), ״די נײע קאלאניע׳, ״פלעדעדםויז״, ״דער ציל־. די דראםען װערן םארםילםס אין בערלין אינטער פיראנדעלאם אויםזיכט. פיראנדעלא װעם אױך גלײכצײםיק אוים- טרעטן אין די ראלן םון פחבר, װעלכער סרעט אויף אין אײניקע םין זײנע דראםען. גלײכצײםיק װעט אויך פיראנדעלא פים- העלפן צו רעזשיסירן זײן נײ דראמאסיש װערק, װאם װעט אייםנעפירט װערן אין אײנעם םון ד־ בערלינער טעאטערן (װאר- שײנלעך אין רײנהארטם טעאטער). פיראנ- דעלא, װאם איז שוין הײנס א זקן פין הע- כער 60 יאר, םראנט זיך אויך ארום מיטן פלאן אריבערצופארן קײן אםעריקע, נאך דעם, װי ער װעס פארענדיקן די ארבעט אין אײראפע, כרי אויך דארט צוצוהעלפן צו פאדבעסערן די ליטערארישע זײט פון די אפעריקאנישע סילפען. ס האראלד לאיד האס איצט םארעסנס- לעכט א ביך ״אן אםעייקאנישע קאםעדיע, אויםגעםירט דורך האראלד לאיד*, אין װעלכן ער באשרײבט זײן לעבן, זינט ער איז ארײננעטרעטי אלם אנגעשסעלטער אין א באנק ביז צום הײנסיקן סאנ. ס דער שפאנישער קעניג אלסאנס האט אויסגעסירט א רעדנדיקן םילם. דער םילם איז באשסימט פאר אמעריקע און שםעלם פאר די שײנקײם סין דער שפאנישער לאנדשאםט. ס א פראנצויוישער םארלענער סיניער האט גענרינדעט א נײעם יערלעכן ליטע- ראטור פריז סון ססס 50 סראנק. דעם פריז, װאם איז הײ־יאר צים ערשטן םאל פאר- טײלט נעװארן* האט באקיפען דער ױנגער סראנצײזישער שרײבער עמאנועל דאװ (נאך נישם קײן דרײםיק יאר אלם). צו דער זשורי נעהערן די אנגעזעענססע סראנצויזי- שע שרײבער און *דער בילדוננס-םיניסטער העריא — עםאנועל באװ איז געבוירן אין פאריז, ער שטאמס פון א רוםישער סא- פיליע דער ערשטער ראםאן זײנער הײםס .פײנע םרײנט׳. די װײםערדיקע ״די קאא- ליציע׳, ״אן אװנט בײ בלוטעל׳. אין זײן שאםן םילט מען דעם אײנפלום םון דער רוסישער ליםעראטור. די העלדן פון זײנע ראםאנען זענען םאכסלאז קעגן זײער גוױל, זײ פאלן אין קאםף םיט דער געהײמניספו- לער, םאטאלער מאכט. אין דלם איז באװ ענלעך צו דאסטאיעװסקין. — איצט דער• שײנס א נײער ראםאן סון דעם שרײבער א.נ. ״די ליבע סון פיער נײהארם*. ס דא נישם לאנג איז געװען דער צענ- טער יארצײם םון גײאד אפאלינער קאם- טראװיצקי. דער דאזיקער שרײבער איז באקאנט אונטערן נאםען גײאד אפאלינער. ער איז געװען אײנער םון די אינטערעםאנט- םטע ױנגע סראנצויזישע שרײבער. אפאלי• ס אין דײםשלאנד איז זיגס א לענגע- רער צײט אקטועל די סראנע װעגן דער דיכטער-אקאדעםיע. אין אלגעפײן װערט זי שםארק קריטיקירס פאר איר אוםפעיקײט צו ארבעס. אינדעראפתן, האט די דאזיקע אקאדעםיע זינס איר אנטשםײוננ (צוריק פיט א דרײ יאר) ביזן הײנשיקן סאנ פםעס גארנישט געטון. די אײנציקע ארבעס, װאס זי טוט, איז — װאס זי רעפרעזענטירט בײ םאי־שידענע םײערוננען די דײםשע ליםע- ראסור, אבער דאס גענוגט נישס סאר די יעניקע, װאם םארלאנגען סון איר פראקסי- שע םעשים, װי אונסערשסיצונגען םאר איעםע שרײבער, ארויסנעבן נוציקע ביכער, װאס קאנען נישס געפינען! קײן פארלענער א. א. װ. אין אן ארסיקל װענן די סיבית סון דעם דאזיקן צושםאנד קופט װערנער שענדעל צים אויםפיר, אז די הויםש-םיבה איז דער פאננל אין געלט. די דיכטער• אקאדעפיע באשטײס פון די בעםסע און םעיקסטע דײטשע שרײבער, אבער נישש אלע סון זײ קאנען שענקען צײט סאר דער ארבעס, װאס סאדעדס םון זײ די אקאדע- םיע. םיל םין די דיכטער-אקאדעםיקער זענען גרויםע אבױנים און םוזן סארדינען אויף א שסיקל ברויס, און קאנען נישט אויף אײגענע קאםטן ארויססארן אויף דער פראװינץ, צי אין אויסלאנד םיט רעםעראטן, אדער אנטײלצונעפען אין פארשידענע קאנגרעםן און צוזאםענפארן א. א. װ. װי עם פארלאנגט סון זײ דער פראנראם םון דער אקאדעםיע. אסילו אין דײטשלאנד אלײן באקיםען נישט די םיטגלידער םון דער דיכטער-אקאדעסיע קײן הנחה־בילעסן אויף די באנען, אסילו װען זײ סאין אויף פײערונגען, צו װעלכע עס לאדס זײ אײן די םלוכה. די םלוכה האט פאר דער אקא- דעפיע באשטיםם א סונסידיע אויף א נאנץ יאר אין סכים םון דרײ טויזנט םארק. ס דער ענגלישער שריפששסעלער עדװין םאיער גרײט צו א ביאנראםיע םיז עםיל לודװיק א. נ. ״דאם לעפן םון עםיל לוד- װיק־. ס דער כאקאנטע- אויםאנראפנהענדלער סיםא- קיא האש פאיבעלײנש צים םאיקױף ם־נף בייװ סיז ראמעז ראלאן. די דאזיקע בייװ הא־ז ראלאן נעשייבז נאך פאר דער װעיש ם־חשה צ• זײנעם א באקאנ־ז שריסש- ש־זעיעי. רא״אד האש דעם אייטאנראםנ- זאשיע- א־נעקיאנש אין נעײכש,*פארלאנגנ- דיק םיז א־ם א שאדן-עי־אץ סיז 20.000 םייינק. יע- פיאזעס האט ארויםנערוסן א נרויסע פאיאינ־זערעסירוננ װײל פין אור- סײל העננס אפ בכלל דער װײטערער האנדל םיס אויטאנראםן אין םראנקרײך ס פיראנדעלא, דער באקאגטער איטאל- יענישער דראפאשורג און רעזשיסער, װאס איז ביז איצט םיס זײן טרופע א־וםגעםארן איבער אײראפע, אםעריקע און נעשפילט זײנע אײגענע זאכן, האט זיך איצם אפגע- זאנס םין װײסערער ארבעט אדיםן געביט פון םעאסער און זיך גענוםען צו םארפיל-