Literarishe bleter · 1928-06-29 · 26 (29.6.1928) · p. Seite 498

26 זא ליסורןריזן ולוסער 498 לענינען, — אםן)ליקע חברים זײנע. קוקס בשעת מעשה דער עולם װערט אויפגעמונטערט, רעדם העכער, 8 דורכן םענםטער און םארגלײכט נןןרװעגישע שטיקער ערד מים מען הערט איבערן גאנגן װאגאן. צומײנםטן באװונדערט מען, פוילישע. רוסט ןןן יעדן בוים. יעדעס גרעזל בײם נןזמען. װזןם די טעלעגראמע הזןט געכאפס ד*ר ליסשן אין םיסן װעג. אין םיטן דערצײלן כאפט זיך דער אלםיטשקער, אז ער הןןם םון די בעעםנטע קופעען נעםען זיך רוקן מענטשן. $ס איז נאך נישט איבערגעזעבט אין ענגליש זײן רעדע, װזןס ער דער סעקרעטאר םון דײטשן פען״קלוב ד*ר םארהןןלץ און דער קלויבס זיך האלםן אױפן קזןנגרעם. ער שלעפט םון אלע קע- ראםאניסט האנס בלאנק. סען באגריםט זיך װי אלםע באקאנטע, שענעס פאפירלעך, שרײבס, מעקס, װײזט מיר א פראזע אן םען צוזעצט זיך און דער שמועס גײט װײטער ןןן, װי דןןס אן ןןנהויב. אן א םוף, און בעט כ־זאל אים העלםן עם איבער• װןןלטן נישט געװען קײן פרעמדע מענםשן, נןןר קרובים פון זעצן אין ענגליש. כ׳קען אים נישט אײנרעדן, ער זאל בעםער א צעצװײגטער משפחה, װןןם הזןבן זיך נאך לאנגע יןןרן זײן דרשה האלטן אין פויליש, — זײן ענגליש װעס סײ-װי-םײ װידער צוזאםענגעטרןןפן. קײנער נישט םארשסײן. םיס אים םארן — דער רןןמאניסט בײם עולם איז אפילו קשה, װאס איך, א נױ־יןןרקער געטעל און דעד קריםיקער ברײטער. מיט געטעלן בין איך בירגער, בין דער דעלענאט םון װילנער ײרישן פען-קלוב. ■!<1 *נ61)יח6ז0 ח1חח8[ת86 ז16ג1ס3□ זס1)60חד 8)|ן-ו)1ח8־71| 1>ח8|)$1ץ7 ק*ריק*םירן גזנ״כנם ײרך רזס *״כנסר ױן ןםיזר .םןרגמיןםסזנד• מען עסנם מויל און אויערן. מען װײםט אבער װאס ײדיש איז, מען םרעגם נישט מער צי ײדיש האם א גראמאטיק. (דער נןןרװעגישער קעניג האאקען דער זיבעטער הןןט עס םיך אפילו יא געפרעגט, איז ער דאך דערסאר צוריקנעשטא• נען, װי יעדער קעניג.) דער בלןןנדער רןןםאניםם בלןןנק, װןןם ציט זײן יחום פון נײנטן יארהונדערט, רוםס זיך ןןן: — מיר שריסטשטעלער גלויבן נישט אין קײן געןןגראםישן צענטער. גוט, גוט, זײער גוט. װןןס דער אםעריקאנער קןןלעגע ןןפאסןןשו פארטרעט דעם װילנער ײדישן פען-קלוב. די דײטשן פיפקען דיקע ציגארן. לןןזן קויםענס רויך, אז םען זעט מער קײן פניםער נישט. ס־הערן זיך נןןר קולות. דורך דעם אפענעם םענםטער לויסן פארבײ װײםלעכע םעלדער, נאך װײםערע װעלדער און ם׳װיל אלץ נישט נאכט װערן. מען רעדם פויליש, ײדיש, דײטש, ענגליש, מען סארגעסס, אז ם׳איז האלבע נאכס, מען דארף גײן שלןןםן. — װי קוםט עם — חידושט זיך א קןןלענע, — װןןם די אײניװינער אין נןןרװעגיע זעגען פדזןטעססאנסןז אזױנע װײםע, אומרויקע נעכט הןןבן מער שײכות מים קאםןןליציזם, מיט האלביפארשאטגטע קאטעדראלןז — ןןבער מײן הער—צעלאכט זיך דער דײםש םאכהןןלץ— דער קאטןןליציזם איז לאגג באנקרןןטי. — נישטןן עפעם שענערם און טיפערם װי קאטןןליציזם— פארטײדיקט דער קרןןקעװער ײד ברײטער דעם קאטןןליציזם- םיםטישם אודאי נישט... װןןם איז דען מיםםיקז א דיאלאג צװישן מענטש און גאט... א דיאלןןג װןןם גײט איבער אין א מןןנאלןןג... — װןןם דיאלןןג, מןןנזןלןןג—װארםס ארײן דער סןןציא• ליםט שעראשעװסקי—פאר םיר איז מיםטיק—רויך. אויב מיםטיק נעמט זיך נישט סון ענגלישן װןןרט ״מיםט* — נעפל, — דארף עס ןןבער דערפון שטאמען... ח81יחסא 185ס1. חו|5ס81ק0 .1 8)1ח)1ח8ז£ 8ת(נז\ .ללנו1)(.וז.£.ק 613(>1יץ 8ז1 שוין באקאנט. םיר הןןבן זיך פארן אפפןןרן קײן ןןםלא גע• םראפן אויף א געמײנזאמער זיצונג םון דעם ײדישן און פוי- לישן פען-קלובן אין װארשעװער ײדישן ליטעראסן-סארײן. אין דער ןןפענער טיר פון אונזער קופע באװײזט זיך אן אמעריקאנער. כ־דערקען אים אן די קלײדער, ןןן די אויגן, װאס קוקן יעדן אײנעם גלײך אין פנים ארײן. ם׳װערט מיר הײםלעכער. דער אמעריקאנער איז ד*ר ליטש, — רעדאקטןןר פון נױ-יארקער ״םארום*. ד*ר ליםש נעמט זיך איבער, װי יעדער אםעריקאנער, װןןם ער פארשטײט קײן אײן שפראך נישם אחוץ ענגליש. שמײכלט דערבײ אזוי גוטמוטיק, אז מען םוז אים מוחל זײן. ער און םעני הױרסס זענען די דעלעגאםן קײן אםלןן. כ׳באקען אים מיט די פוילישע קןןלעגן. אויף שטום־ לשון ״פרעגן די פוילישע דעלעגאטן דעם אםעדיקאנער, צי קןןנראד געפעלט אים. ם׳ןןםענע, קינדערשע פנים צעשמײכלט זיך בײם ד*ר ליטש און עד ענסםערט: — כ׳פןןר איצט םון לןןנדאן, זיך געזען מיס דזשארדזש םור. מור האלס נישט םון קזןנראדן, טעגהס. אז אויב א שרײבער קען אװעקװארפן זײן שפראך און ןןנהויבן שרײבן אויף א פרעמדער, איז דער שרײבער קײן שרײבער נישס. מײנע סוילישע קןןלעגן סילן זיך געטראםן, באװארפן דעם ״יענקי* סיט צענדליקער סיטולן םון קאנראדס ביכער און איך זע, אז אין פוילן קען םען קאנראדן בעםער װי נןןרװידן. ם׳לויפט ןןן ד*ר ליטשם װײב םיט א סעלעגראמע. די טעלעגראםע איז סון הענרי קענבי. דער רעדאקםזןר פון ״סא־ טערדײ ריװיאו ןןף ליטעראסשור*. קענבי שלןןגט פןןר א םאנד םון צװןןנציק טויזנס דאלאר, הײםט גרינדן בײם הויפט פען- קלוב אין לזןנדןןן א בױרןן םאר איבערזעצוננען. מען זןןל איבערזעצן די בעסטע ביכער םון אלע פעלקער און שפראכן, װזןם געהערן צום אינטערנאציןןנאלן פען־קלוב.