Literarishe bleter · 1928-06-22 · 25 (22.6.1928) · p. Seite 493

4$3 ליםיראריעע נלןסןר 25 זא דער דורכפאיד־ פוז עמייל ידװװיג (זײן נײ פיך .דער זין פון פענטש״ן) נישש זאנן, אז א שרײפער ד#רף זיך הײליקן, װען ער שרײבט אױף אזא אויסערגעװענלעכע םעםע; םען קען שרײבן אין די װןן• כע־יקסםע קלײדער אינער די הײליקסםע םאסיװן. אנער אונטער אוא רעש פון רעקלאם קען םען דאכס זיך אפילי איבער װאבעדי■ קע זאכן נישס שרײבן. איז דןןס װערק אזוי שלעכסו נײ(1 ם׳אױ א נאנץ גוט ליםע- ראריש װערק. ןןנער ם׳וענען דןן אזעלכע םאשיװן, װןןם אז פען שרײבםװענן זײ .גאנץ נוט ליםעראריש״, םארשװעכט פען זײ״נןןך דערםיט. ם׳װירקם שוין בעםער װען םען שרײבט װענן זײ: סעכניש שלעכם, נישס געשיקס. און עםיל לודװיג האס דןןם פןןל ןןננע- שריבן אגאנץ געשיקט ליטעראריש בוך. אבער דאך האם ער אין דעם װערק גארנישם געואגט. אדער אסשר פורא נעהאס עפעס דןןרט בו זןןנן נישש בו באלײדיקן, חלילה, זײנע םיליאנען קריסס־ לעכע לעוער. איר םײן נישט די סענדענץ זײנע. דער פאדערנער איםאליענישער שרײבער *אפיני הןןט נישס לאנג בוריק ןןננעשריבן א פיל ק־יסטלעכער בוך װעגן ישוע הנוברי. דןןך איז פאייניס שיל קינםטלערישער און בעסער װי לודװיגס. אין פאפינים װערק איז דא גלויבן, איר ש לם װי א םןןדערנער קראנקער דיכסער באפלט און רײםט זיך ב\ א םענטשלעך גלויבן. עםיל לודװיג װידער האש אננעשריבן א ראביאנאליססישע דעםאקראםישע אילוםםראביע בום נײעם טעסטאפענט. אן אםתע היםטארישע פערספעקסיװ, אן װעלכן ס׳איז רוח הקודש; ער שאפט נישם אין שאפש נישט איבער זײנע כאראקסערן. ער װאלס עם אםשר געקאנט, אבער ער האס עם נישם געװאנס אדער אשילו םורא געהאט בו טון. און אין םך הכל פילט איר א געװיםע שארשװעכונג און איר שרענט זיך: נאך װאםז װער האט אים געבװונגען קאײע םאכן זײן אײגענע שרישששסעלערישע רעפוסאביעז (אין אלע כםעט לי־ םערארישע אויסגאבן איז דאס װערק שלעכט אוישגענוםען געװארן). איז אויך עםיל לודװיג — װי א םך אנדערע — נעםאלן אלס קרבן םון זײן אײגעגער באריםםקײטו און נאך אקלײגיקײס: װי ם׳איז באװוםט, איז עפיל לודװיג אײד (םיט אזא כשר ײדישן נאםען װי קאד,ען). װען ער איז אנוםלם געװען אין אמע• ריקע, האבן ײדישע רעפארסערם בײ אים געםרעגט בי ער האס געשריבן, בי ער װעט שרײבן אויך אויף ײדישע טעםעם. — יא — האט ער זײ געענטםערט — איך שרײב איבם אבוך, װעגן ישוע הנוברי. אזױ האס דער ױננער דײםש-ײדישער היםםאריקער געענס- םערט — האבן די בײטוננען געםאלדי. איז םאקע שװער בו װיםן, װאם לודװיג האט געםײנס, װען ער תאט געזאנס, אז ער גײט שרײבן א ײדיש בוך אדער א בוך װעגן אײדן. װײל דאס אײנביק ,ײדישע״ אין דעם װערק לודװיגם איז דוקא דאס װעלן זײן נישט ײדיש, כדי שםארקער אויםבונעםע! אין די אויגן שון קריסטן. לעא קעניג ם א ר ל א ג ב. קלעבקין, װארשע א• ל־־יעיעלעם שלמה מ1לכ1 דראםפשישע פאעפן און 10 כילדןר — םרייז 4 גילדן — ס׳קען שוין װערן א כלל: װערם א שריפששםעלער אדער אקינםםלער בושיל און בו-פלובליננ באריםס, איז עפעס נישש גלאט םיש אים. ארער ער, דער םלובליננ בארימש-:עװארענער ק־נסשלער, הןש געתזס דאס בזײפלהאםשע גליק ארײנבופאלן אין די הענם םין זײער געשיקשע רעקלאם-םאכער; אדער דער קינסש־ לער איז םאקז װעיש זײן רוש. ה׳ינשיקע רעקלאם-טעםאדן זענעי אװי ששארק, אזוי שרײענדיק, אז זײ םארבלענדן און םױן אראפ פץ װעג אפ־לו דעם א־נשלעכן און אשתן קינםשלער. םיר לעבן אין א ב־יש םון פדובליגנ-אנסרעקשע ששערן, גע• םאלענע ששערן און נאך אזשע־: דורכשזעכנדע קאשעםן. ס בא- װײזש זיך אויף א גאכש אוישן ליםעראריש־קינסשלערישן היםל א קאםעם—ער םוט א בליאסק און אויף םא־גן—דער קאםעט איז םארגעסן. אין די םער-םװשבריקע ק־ײון האש םען ז־ך שױן אויםגע• לעינש קוקן אויף די םלובלינגדיקע באריפםהײטן םון אונזער בײס םיט א געװיםן באדױערן, װי אויף א באזונדער קאשעגאריע בײם-קיבנות. װארום אונ׳ער בײש א־זרײך םיש .נעפאלענע ששערן*, אץ ם־איז נישט שװער זיך םא־בוששעלן, או דאס לעבן םון א געװעזענער באריםםהײם אױ םיל ביטערער, װי דאש לעבן םין א קינסשלער ארער שריששששעלער, װאם איז נישם באריםם. דער לעבטער האט נאך אפשר האםנוננען; דער ערשםער זעם זײן חלום אין םיסס, בעבראכן אויף שטיקלעך און ברעקלעך. אײנער םון די פלובליננ באריםש-געװארענע שריפטשטעלער םון אונזערע םעג איז עםיל לודװיג, דער יונגער דײםשער היםסא- ריקער• בוריק פים א דרײ יאר האש קײנער כשעס נישט געהערם םץ אים אויםער אין דײםשלאנד. לעבםנם אױ ער געװארן דער בא• ריםםססער היםטאריקער אין דער װעלם. זײגע װערק איבער נאפאלעאן און װילהעלם דער בװײםער זענען םאקע גלענבנד. אבער הײנסיקע בײטן קען פען שםיל נישט רעדן, שםיל לויבן אודאי נישם. עם גיבן זיך אהויב אויף די שוםרות און חבוברות םון רום, םון רעקלאם, װאס אויב זײ װארםן גישט אום קײן םעסטוננען, םארפירן זײ אםם און שארבלענדן גאנץ-שײנע, םעיקע קינםטלער אץ שרישסשטעלער.' םון אלע זינד, װאס םען שרײבס-בו דער םאדערנער פרעסע, איז אםשר נישט די קלענסםע דאם, װאס זי האט אװעקגעהרגעם אזוי םיל סאלענטן. .דער גרעםטער היםםאריקער םון אוגזער בײט*, ,דער םאדערנער קארלײל״ — װאם םאר אטיםולן האבן די בײםונגען נישט געגעבן דעם טאלאנטשולן לודװיגז זײנע װערק װערן איבער- זעבס אין די רײכססע שפראכן; אינסערװיום װו ער שארט און רירם זיך. האם ער םארדינס אזא שרעקלעכע שםראף? געװים נישס: ער אױ בו שעיק דערבו, ער איז בו אגוסער שריםםשטעלר, ער זאל געשטראפט װערן םים אזוי שיל רום. אבער די בײט אונזערע איז שוץ אזא אץ כאטש ער האס די גליקלעכע שסראף נישט געזוכט, האט זי אים געטראםן. םיר קענען זיכער זײן, אז װען נישט זײן גרױםעבאריםט- קײם, װאלם ער נישם אגגעשריבן זײן לעבט װערק ״דער זץ םון םעגטשן״; אדער װען ער שרײבס עם יא, װאלס ער עם אנדערש נעשריבן—ערלעכער, טיםער אץ שעםערישער. אבער זײן לעבט װערק איז דאך באריםם געװארן נאך אײ- דער אםשר ער האס עם אינגאנבן אננעשריבן; עס איז איבעתעבט געװארן אין .שבעים לשונות״ און םארקויםס נעװארן בו םארשי- דענע .םארלעגער*, נאך אײדער די טינס האס אויםגעםרוקנט אויםן םאנוםקריפס. און בײםוננען האבן ,געבוםט״ װעגן א װערק, װאס דער םחבר אלײן איז אםשר דערםיט נישם םארטיק געװען. אונטער אזא גרעל שרײענדיק ליכט קען אםילו, װײזט זיך ארויס, אזא גוםער שרײבער װי לודװיג גישט שאשן. װער שפועסס נאך אויף אוא געװאלטיקע דראםאטיש-היםטארישע טעםע װי ,דער זון םון םענסשן״ <דאס לעבן םץ ישוע הגוברי). איך װעל