Literarishe bleter · 1927-12-23 · 51 (23.12.1927) · p. Seite 1018

51 זא ליסורװיױ גל?י*ר 1018 דער נײער ײדישער שול-פארבאנד געםינט זיך בײם פארטײ־שםענדער. זײן באגױנג גו .סרעפדע״ קען דעפאלט קײן טןןלעראנטע נישט זײן, און ער םילט זיך דע- םאלט אויך געצװינגען צו זבאםרידיקן די לײדנשאפםן ם ן זײגע חברים, װאס םארלאנגען, םען זאל .רײבן א פןןרדע־. יעדע פארטײ װערם אינערלעך .פעסטער״, װען אירע םארשטײער זענען מקײם די םצוה םון .דערלאנגען׳. די קינדישע באשולדיקינג, אז דןז זענען נעקוםען ,װעלף אין די םעל סון שעפםן**, אין אז די פװנה םונם נײעם סארבאגד איז צו געבן א .װונק צו יענע םענםטער, םון װאנען ם׳קןןן זיך א שיט־טון נײע רדיסות־. >ט די באשולדיקוננ זעט םיר אוים צו זײן אזוי נאיװ, אז ס׳איז גלײכער, װען פ׳רעדם נישט װעגן דעם. פײנע שמועסן םיט עטלעכע פענטשן םונם קאםיטעס האט םיר גע• שאסן דעם אײנדרוק, אז זײ הןןבן נישט אזעלכע סארברעכערישע כװנות. פון דער אנדערער זײט םוז מען ןזבער םודה זײן, אז ס׳איז םאראן א םיבה צו װערן בײז אויף די ײדיש־װעלםלעכע ײדן, װאם זענען אזוי לאנג געשטאנען פון װײטן םון ײדישע קולטור• אינסטיטוציעס בכלל און םון דער ײדיש-װעלםלעכער שול בסרט. עס באקוםט זיך דער אײנדרוק, װי עטלעכע ארםיקלען אין א צײ• סונג האבן אויםנעװעקט א געװיםן, װאס אלע געשרײען םון דער ײדיש־װעלטלעכער קולטור און סינם ײדישן קינד, האבן נישם נע• קענט אויםרײסן זײ פון שלאף. און דאס מענ גאנץ זיכער פאר• דריסן, װען פיר װײסן, אז דער קרבן איז דאך נישט רײן םון זינד. — װאס דארף זײן די ארבעט ם.ין םארבאנדז — איך װעל אײך זאגן: הגם םיך באגײססערט, װאס עס קומם־צו נאך א צד צום ײדיש-װעלםלעכן שול־ױעזן, קען איך אבער נישט משיג זײן, צו װאם םען דארף האבן א נ י י ע ם םארבאנד. די צײט פונם ערשטן״ שול־צוזאםענפאר״איז שוין פ).ר• שװונדן. די צ. י. ש. א. שטײם איצט אויפן״ שטאנדפונקט סין ײדיש און װעלטלעכקײס. כ׳םײן די פירער סון צ. י. ש. א. װעלן זײן צוסרידן, אז ם׳זאלן צוקוםען נאך אזעלכע ײרישע שולן אויב םען װיל גרינדן א נײעם כיס שולן אין די גרענעצן סון ײדיש און װעלטלעכקײט, איז, לויט םײן םײנונג, נישטא קײן סיבה צו מאכן א באזונדערן סארבאנד. אזא באזונדערער "פארבאנד, זאך אײדער ער-װעט באװײזן עפעס צו שאפן, װעט ער שוין ברענגען שאדן דער םאראנענער םארצװײגטער ארגאניזאציע. און ד$ס. בין איך זיכער, װילן נישט םיל פונם קאםיסעס. סארקערט, ארײן אין דער צ. י. ש. א. און דארט װערן"א כח — דאס װאלס געהײםן א קאנסטרוקסיװער פראגראם. איך האב דעם אײנדרוק״אז בונדיסטן און פועלי-צױניססן זענען אנדערע, בעת זײ געסינען זיך אין דעי שול־ארגאניזאציע. דארט זענען זײ גקצװונגען צו םארגעסן זײער פאליכיק, װען זײ ערפילן א הילף סאר דער שול. דער בעססער באװײז,—װאס די שול־ארגאניזאציע האט געעסנט אירע כירן סאר אלע מיטנלידער פון דער ײדיש-װעלטלעכער סביבה. עם איז זײער םעגלעך, אז װען די נײע גתפע װעט װערן א םערהײט אין דער צ. י. ש. א., װעלן זיך די פארטײען דערשרעקן און זיך נעכען צו דער שװערד. אבער ביז יענע צײט װעט קומען. אױ גז ך לאנג צו װארטן, און זײ קזגען נאך זיכער אננײן פים רויקער״ ארבעט אין דער צ. י. ש. א. היפש״עטלעכע יאר. איך זע דעריבער קײן נוצן נישט אין א נײעם באזונדערן שול-פארבאנד. אויב אבער דער צװעק םזנם םארבאנד איז צו בױדן שולן און דערנאך זיך פארבינדן פיס דער צ. י. ש. א״ איז דאם א גרויסע, כ״׳װאלט זאנן .הײליקע׳ זאך, װען דאס װןןרט״ װןןלט נישט געװען אזוי באנאל. קאאפעראטיװ ,ביכער׳, װארשע נאלעװקי *2 פאדערטאונזער נײעבם קאטאלאג -״י א ד ר ן ם= , 23 1>1עוס131י1 *ז6ו1סץ8, ,גס61ק5 לויט דער איניציאטיװ םון א גרופע ײדישע עסקנים און זשורנאליםטן איז םארנעקופען א באראטונג װעגן שאםן א ײדישן שול-סארבאנד אין פוילן, װןןס שטעלס זיך די אויפגאבע צו שאפן ײדישע שולן מיט ײדיש אלם אונטערריכס-שפראך און םיט א ײדיש־נאציאגאלן אינהאלט, ןן שזם װעלכער עס אױ פארטײ• אישער באםארבונג. אין דער באראטונג האבן אנטײל גענוםען עטלעכע און צױאנציק פערזאן. די םארזאםלונג האט געעםנט ה׳ נחםיה םינקעלשטײן. אלס םןךזיצער םון דער באראטונג װערט אויםגעקליבן ד״ר ג. לעװין. ארום דער םראנע אנסװיקלט זיך א דיסקוסיע, אין װעלכער עם נעםען אנסײל: א. אײנהארן, םרוי ד׳ר סירקין, ד׳ר לײפונער, ז. םלםד, ראטםאן פרוי שטײן, ב. כילינאװיטש, ז. םענאלאװיטש, ראטםאן אל. זילבערבערג, ד־ר נאטליב, ד־ר גיסענזןןן, ה׳ מיל• נער, ד״ר װאולמאן און א. גןןלדבערג. אלע רעדנער װײזן-ןזן אויף דער נױטיקײש צו קעםפן םיט דער אםיפילאציע דורך ײדיש-נאציןןנאלע שולן. לםיף װערט ןןנגענוםען א באשלוס, אז אין פרינציפ זענען אלע םסכים מיט דעם פראיעקס. עס איז אויסגעװײלט געװארן א קאםיסיע, װעלכע זאל אין םשך פון די נאענטססע װאכן אוים• ארבעטן א גענויעם פל״אן פון אזא ײדיש־נאציןזנאלן שול-סארבאנד, װי אויך אײנלאדן פעדאנאגן און אנדערע םאכלײט אויף אויםצו• ארבעטן א פיאנראם און צו זוכן די נוישיקע םינאנץ־םיםלען פאר דעם געפלאנטן נײעם םיפ ײדישע שולן. אין דער קאםיסיע זענען אויםנעקליבן: סרוי ד*ר סירקין, םרוי ראטמאן שסײן, נ. סינקעלשםײן, ד״ר ג. לעװין, ד־ר לײפו• נער, ש. ביבער, ז. פלמד, א. גאלדבערג, ז. םענאלאװיםש, שענ• ברון, ש. דינער, ב. כילינןןװיסש," א. אפענשלאק און ב.זינגער. לײבוש לעהרער װעגן דעם שול־פארבאנד דער באשלום פון דער באראםונג צו גרינדן א נײעם שול• םארבאנד האט ארויםגערוםן אין די ײדישע קולטור־קרייזן א גרויםע םארינטערעםירונג. םיר האבן זיך געװענדט צום ח׳ לײבוש לעהרער םון נױ• יארק, װעלכע״ר אױ, כידוע, אײנער םון די ערנססע טעןןרעסיקער סון דער פןןדערנער ײדישער שול, און געבעטן ארויםצוזאנן זײן םײנוננ װעגן דעם שול־סארבאנד. ם׳דארף צוגעבן, אז ל. לעהרער האם לעצטנס באזוכט א רײ שטעט אין פוילן און לעטלאנד און זיך נןןענט באקןןנט פיטן ײדישן שול־װעזן. — הןןט איר געהערט װעגן דעם נײ־געגרינדעטן םארבאנדז — האבן םיר אים געפרעגם. ״ח׳ לעהרער זןןגט: װען איך האב איבערגעלײענס די ידיעה, האב איך זיך פשוט דערפרײט. דערויף װארט איך שוין א לאנגע צײם. סאר םיר איז קלאר, םארװאס דןןם ײריש־װעלםלעכע שול• װעזן אין פוילן ליגט איגגאנצי אין די הענט םון ארבעסער־פאר• םײען, כןןטש די עלטערן םון די שילער און די ײדיש־װעלםלעכע םביבה בכלל שטײגן װײט אריבער די ראמען םון ײדישן ארבעטער• קלאס. די אנסװיקלונג םון אונזער שול-װעזן האט אין פוילן אנ• דערש נישט געקענט םןןרקוםען. אבער אזוי טאר עס נישט בלײבן, א־יב מיר מײנען באםת צו שאפן אין פוילן א ײדיש־װעלםלעכע סאלקס-שול. װןןרום א פןןלקם־שול, װאס זונדערכ זיך אפ פון .םןןלק־, בלײבס איר גאנץ װינציק איבער סאר דער ״ש.ל". נןןך שטארקער איז געװןןרן םײן פרײד, װען איך האב זיך באקענט םיט עטלעכע םענסשן סונם נײעם קאמיטעס און כיהאב אײנגעזען, אז זײ זענען ערנסטע ןןנהענגער פונם ײדיש־װעלסלעכן שול׳װעזן. דןןם זענען םענטשן, װאס האצן טאקע בדעה צו נעמען ױך צו דער זאך םיטן גאנצן הארצן, און דןןם דארסן םיר אלע באגריסן. — איז בארעכטיקט דער .ברוך־הבא״ פון די .ארבעטער• צײםונגען״ו — עם װאלט געװען אן עװלד״ װען םען זןןל זיך נעמען שטארק צום הארצן סונם .ברוך־הבא׳, װאס זײ הןןבן באקיפען אין .פןןלקסצײטונג׳ און אין דער .ארבעטער־צײטוננ׳. ם׳דארף נישס םארגעםן די ספעציעלע םסיכןןלןןניע םונם פארסײ־פאן, װען ער