Literarishe bleter · 1927-09-30 · 39 (30.9.1927) · p. Seite 771

771 ליסע רןריסן *לעסןר 39 זא א ב י?! טעאטןןר ארז קרנסם קײן ײדיזן דראמאסישן טע#סער האנן מיר נימם. װעלן מיר י*ם ה$בן? װעי װײסס?.י ,**ר אברהס םן־-עװםקי איז אײבגעלארן אלם רעושיסער אין ןנ6*רער 6ינם ײדישן סעןםער אין קרןקע־ יע^ של1ס עליכמס ,סםעמסעניי״ װערם *םןרק רעקלןמירס דירך רעם װילבער פןלקס-םעןםער(גןםם• רןלן וון רײןלף זןםלןװםןי) דער ערםסער ןקט: די גגידישע חתינה םים ןלע סיסמעװקעס נײם גביר בן-*י1ן גלןק; *װײטער ןקס: םםעמסעניי ם^רליבס זיך אליף ןן אמת: דריסער ןקס: װע־ קען געםינען די אמתע אשת תיל או 6ערסער ןקט: בײ דער װןנט 6ין מןנןם^יר. די י־ןלע םין סםעמעעניי — ר. זןםלןװסקי, רחלע־ בערטן זןסלןװםק•. משרי װיקסןר כענקין טרעש לעעטנס ןרויס אין לעםלןנד ^יס זײנע קןנדערטן. שע^ די ״װילנער כריוע״ אין לעמבערג גיס אינפ ןנײע אוי£6ירי.ג: הענעלס בןװזםםע דרןגע״ דיע .יהידית אין הולםורניש״ אין דער םרימע זענען ןרײנגעסרןטן די ױנגע ןרםיםטן מןבםרןיף, ■ןטו־• שינסקי, עןזנןנסקי אין מעלניק, ויןס הןכן ן נײט געשםילם אין .ןזןזעל״. ם׳װערס אייך בןנײס נײ די ,״װילנער״ בערגערס ״רער םביל״. די הכנות עי לײװ״קם ״דער גולם״ זעבען א*ן 6ילן גןנג. ןם-ןס אין יי .װילנער״ אין לעמנערג װעלן אימקערן זיך זײער ןלסע קריין. אויף דער ע6ענובג 6ו:ם ײדישן סעןטער אין ריגע זענען געקימען דעד לעסישער גילדינגה״ סיגיססער רןינעס (דער בןװיססער דיכסעי), דער םןרזינער 6ין סײםיבילרונגם״קןפיםיע, דירעקסןר 8ין לעשישן קינסם״סעןסעי, רירעקשןר 6ין ןלגע• מײגעם נילױנבס״דעםןרסןמענס א. ןו. װ. רי שסי- םונג איז געװען זײער ן 6ײערלעבע. די בינע אין גןך *ע־ן ןקט םןרשןסן גע־וןרן מים בלימען. םינק• װי אין .. װןרשעי ״ןזןזעל״ אץ לעמבערג גים אױס רעם 6-טן סרןנרןם מיסן ןבס־יל םין סםריגןםש, •ערל רית״ נינן גןלר, סרל. װעליש, מןנסרןרף א. ןנד. ** ױליים ןדלער, װעלכער הןס געשוילס עםלעכע חדשים אין *י־גענסיבע, הןס געגענן עס״ לעכע גןסנורןלן אין רין דע זשןנײרן, אין אױ ןסגעסןרן קײן ביי״יןרק. מןריס שװןרץ הןם ןנגעהויבן רעס סען״ סער-סעזןן אין נױ״יןיק מיט * ייעםע סין מ. ןדעישלעגער .נרינכערגס סעכסערי. ׳י* נןך רער 6ןרשסעלונג 6ין א. דימןװם .דער ז־נגער 6ון זײן סרויער״ אין ריגער ײדישן םעןסער, גײם די םיזיקןלישע קןמעריע •ין י. שים״ םןן .ש*יל אין לענן/ רעזשי ש. קוםנער. _ ״ייא■ שנת, רע■ 1 ןקסןגער װעס סןרקימען אין װןרשע אין קןםינסקי״סעןסער ן קןננערט סון ז. זעליגםזלד אין ם. קים;יס יעי. וחמו מײזיל *<ס נװײםן יןרנײס 6יץ דעם שריםסשסע- לער אלתי אײזגשיןס איז געפןכם נעװןרן *ן אזנרה אוי8ן קבר 6יז 6ןרשסןרנענעס. ם׳זענען געקיםען 6דײנס און 6ןרערער אין לןדז. ס׳איז נןשלןםן געװןיץ אײננוןרדענען ן לײ-בינליןסעק לסוכת דער 6ןפיליע 6ין דעם 6ןרשסןרבענעם. .*או אין נױ׳יןרק איו געשסןיבן דער נןקןג- סער ײדישער זשירנןליסם מ. 6 זײדמןן, רערןקסןר 6ין .בריקלינער נײער נײםונג״. זײדמןן איז ןלס געװען ו 50 יןר, ער אױ געכוירן אין קןמענעץ״ עןדןלסק. ער הןם בעןרבעס אין.6רײגס״, ,הע6ירה״, .הע1לם״. אץ •סעריקע הןס ם. זײדםןן געװוינט זינס 1914. .אאר םלך רןװיסש הןס געלײענס אין כיןליס״ סןק ן וע6עדןס ״עי איז סןקע של1ס ןש רעד גײעםסער ײדישער ריכםער?״ ״רןם נײע לעבן״ קלןגש זיך, ןז דער רעןערןם הןט זיך ןנגעהוינן םיס 1 אץ ן הןלבע שעה שעעםער. ס׳סײםש, סלך רןװ״םש, איר זענס רןך עעעם ן עינקסלעכער מעגסש.׳ אין סןרשײענע נײסינגען אױ געװען ן יריעה, ןז לעןן רןנינןװ־סש,—געװעזענער רע• דןקסןר 6ון .הםליץ״ און םין .טןנ״, איז אינם שמש אין ן לעביננרןדער שול. אינס הןס ן סרײנס סין ל. דןנינןװיסש נןקיכען 6ין איס ן תשיכה: .איך הןכ 6ון דער גן נער מעשה, װןס איז װעגן םיר געשריבן נעװען אין .נתובים״, נישס געהןס קײן ןגינג, נױ איך הןנ רערהןלסן ןן אײסשניט סין ןן ןםעריקןנער נײסוגב, וױ ס׳איז געװען גע• דריקס די רןזיקע םעשה, שוץ ניזןמען פים ןן הנחשה. ער־היוס װייס איך נישע, װעםען איז עס געלענן *י 6ןרשערײםן װענן מיר ןזויגע מעינה- לעכערלעכע קןסשקעם״. שנת דעם 24״םן ה. ח. איז אץ װילנע ןנןנםירם .ו גרןגריעזע יײערלעכע ןקןדעםיע״ לבגוד *רוך גלןזפןן. םיס בןנריםינגען ײן ןעהןנ״ דלינגען װעלן ןרײססרעסן ם עריק, ולמן רײזען. נ. נלןזםןן װעס חןלסן ן רעסערןט .נױ״יןרק• םןםקװע״װןרשע״, און לײענען זײגע לע*סע װערק, *ים סרןנישן סוים םין איסידןרע דינקןן איז אץ דער ײדישער ערעסע געװען ןעגעדריקס ןרסיקלען װעגן דער איםנעקימעבער קמםםלערץ. די .ערעפדע שערןכן אמ^ןרמןעיע דיגסש״ אין *םעריקע הןס דירכנעסירם ון ןנקעשע *װישן 825 םרעםר״שירןכיקע *ײםינגען װעבן דער נײגינג סין די לעזער <י קונסר, ׳ליסערןסיר, װיםנשןםט אין עןליסיק. עין וי ןננעקועענע ענס6ערן איז *י זען, ןז די ײדישע *ײסינגם-לעזער אין ןמערי־קע הןבן מער נײגיגג *י לעזן װעגן ליסערןסור, קינםס ןדער װיםנשןםם, אײדער װעגן עןליםיק, װי ם׳איז דער סןל עים םןליןקן, זײסשן ןדעד איסןל עגער. אין ״עפעע• געעינען םיר ן בשריכם װענן רעג נערדיסשעװער קרײז-ביבליןסעק. די ניבליןסעק נןשסײם סין: 9644 ריעישע ניבער, •203 ײדישע, 334 אוקרןיגישע. סססג כיכער בילדן דעס נןװענ״ לעכן 6ןגו. עוזןםען, הײסם דןס, 6*יםןגס די ביב- ליןסעק 14 סויזנם ניכער. רי ןלגעמײגע *ןל ןכן- נענסן אױ 1409, סון זײ ײרן 1097, אוקרןינער 182, רוסן 103, *גדערע 27. *רנעםער זעגען זװישן די *נןגענסן 325, ןנגעשסעיסע 467, שי- לעי, קוסש*רן א. *נך. 617. װי6יל עס װערן גע• לײעבס ײרישע ניכער אױ א״נם כןריכם, לײרער, נישם ןגגעמױן. כ ליטעראטור -**, יי קןישגן .ין םריינש ײן וזנם יינג- ס״רשםןורנענזם ויבסןר ריוינן ײוויינ הן<ן וו־ינ- נעןרונס ד*ס 25-םן *1יניסש ן יידוזיג-*װנס *ין גיי.י*רק. *ריס הינדעדס מענסשן, * ררייסיק יןןײנן *יזס ויכשער, *ין זשיענע *ין זינעניק #רןינס *ין סןרערער 6ין ד*0 ײרישן קינסםלער-װןרנז, ה*<ן *יישסערקזןס *ין םיש *ינסערע• עינעהער• זיך <י ײרװיגס לירער, װי זײ זענען נע• לײענם נעװ*־ן 6ין זײגע חבריס-וינםער. ר*ם סײנע, אײדילע, קינסםלערישע *נים לװװיגס *יז מיס יינםיקע סםריכן *ר1יסנענר*נס נעײ*־ן **י רי עיהערער. יעס *װגס ה*ס נעע*נס *. יעיעיעס׳ װעינער ה*ם **רנעשםעים י. *•עסןסון *יס סןר. זינער *•*סןסי ה*ס *ין * קיריער רעוע נענענן *ויסרריק <י רער םיטער װיני, װןם יווװיגס *רי. *ײםיקער ס1יס ה*ט >ויסנע*רעגם *ין די הערנער 8,ץ *יע די, װןס הןנן •עייעניעך געקענם ועם יי<ן דיכסער, װי *1יך <י דעם *ןרייסט, װ*ס דןס <*סײס 6*ר דער ייד־שער ■*עז-ע. עד ה*ס *ין דינע <יידער נע<ײננס ו־.ם געוןנק, *ז דןס יױ *יז *ײביק *ון ממיי* *יז דער דיכסער *ײניק דערנןך ד,*ם דער *ןרייעןר געיײעגט רי ב־ןנרע■ 8ישע נןםיץ װעגן יױװיגס יעבן *ין ט1ים, װןפ *יז *רײן *ין ועם דיבסערס געז*םיםע יױער װעינע זענען *יעם *רויס *יי * סדן נרויס ניך. *וין הןס ער *ןרגעיעין ד*ס ערעיסע ייר *ין נוך—*!*קסיפיליע *ין יױװיגס םןנוסקריםם. ר*ן הן<ן םין ועס ביך נעזייענם יױער 8*יגנוע •ןעםן— *רזינס *ין ועס **דשסןרנענעפ ויכעער: נ■ *י• קמים, פנהם נןרײשן, <. י. <י*יןססן<קי, יעקב גיןרשסײן, ז, װיינסער, ה. יײװיק, *. יעיעיעם *הרן ניםענזןן *ין פ*דק *װײר. *ץ *ןדיןנ .סיי *ון נוך״ (מןסקזוע) וערעײנם: * נרעססןפןםיע נו דער געסיכסע 6ינס קיוסן-קןםף .זין דיסיונו .קיןסן-קןסף- עינ1י*נע• ססעלם וורך סןמסינםןי, <ר*נמ*ן *ין •*יוסנינן ס. וןניעיס * וערנװליגנ .*1י6ן סװעי״ *ין *• קיסנירןװס * קינדער םעסר-יע .ה*װריק/ די םענ *יז ענדיעך ןשיניעי יעבןיױירט געװןרן .די נעזעיסן*ס סרײנם *ינם ייריסן װיםנ• סןוסיעכן *ינססיסזס• *ין װיינע. דער בןססעםיק• סער ססןסים וין דער נעועיסוסם נעםס *ריס *יע #ר*עסס-<װײגן סין ועס ײדיסן װיסנס8#םיענן *ינססיסיס. **״ קײן װןרסע *יז נעקיסען וער רעוןקסןר סון דער קןנןוער ײדיסער עײסוננ .װדיסער זסיר- נ#י', װעינע דערס״נס *ין סןרןנסן *נרהם דײנװײן■?*4 ײ װעכנסיענע װיןעיןװקער װןננזײסוננ *ח סין *י<ס ןן ■*רמןנדיס געװןרן *ין .*ינזער רןיןן-עײסיננ״ *ין װעס וערסײנען י/דן *דײסןנ. ייסערןריסעד יײסער—ד״ר י. <. <<1ר.—ײ עײםוננ וןנס <י עי דעןנירן *1יף ןיע ייםערןדיסע סון קינסםיעריסע וערסײניננען *ויף דער ײדיסער נןס. .יססי דער נןקונסער גרײז-גרזיער הענרעיסער סדיססססעיער ױסף *ייהי סריװוקס סין װייגע *יז נעסןרן ק״ן יעגיננדןד עו גןסס עי זײנע קינוער. וער .װ*יס-ע*יני״ *ין װןרסע דרוקס ייייי 8י1 ,יינני ײנטער״.