Literarishe bleter · 1927-06-03 · 22 (3.6.1927) · p. Seite 427

427 לינזוןןרישן נל ןסער 22 זא ר א נ י ק; ־ד םעאטער און קונםט דער ״*ייסן 1י:?1ל״ 6ינם .סםבטיין״ איז 0ײ 19ים די ש7?סשז, סיי ל1יסן ראזשי שט*רק-שם*רק הינםערשםעליק. ס׳איז אימםארשטענדלזיך, װ$ס אין איזשיקער *ײכ און אין אזא ברויםן!?ננפער װי װארשע ז$ל מזן הןרעװען דעם עולם מיס אזא שםל• ריקער שםײז. װען מ׳זןל אין ױארשע הןנן א אװייי• דרײ ביסע סעזטערם, װןלס מען זיך געק$נט דער• לויב• דעם .לוקסי• ני הןבן אייך אזא סעאסער ןבער אינט... ס׳איז סרײעריק, װןזס מ׳איז דערגאנ• גען ני אזא גידעריקן מנב. װי ז$גט מען: ןרעמ• קײם איז נישם קײן שאגי, נןר * װײטןןק, א שענד• לעכע װייסןק מןרק שװארנם קינסט׳אויסשסערינב װערס געעםנס רייסענ אץ לןקול םץ דער ײדישער װאר• שעײער קינסט נעזעלשןםס. ,**י דער װ.י.ק.ם. הןט םןרענדיקט זײנע גןסט• ששילן אין ביאליםמןק. דער װייסעדדיקער מןרשריס איז נאי־ןנןװיסש, •ינםק, רןװנע, לינק. אין דעס ביאליםסןקער .דןס גײע לעבן״ זענען ןםגערריקט ארסיקלק 6ײ מיט שבחים ם*ר דעם שייי םין די שרםיסטן אין אוי&םירינג סין די ייעםן. רי גןססרןלן 6ין װ.י.קט. אין די •רןײינץ־עסעס איז באםת א װ*כ• סיקע קילםיר׳דערשײנינג. דער בןקאגטער ײדישער אײסיסט א סןמ• בערג, װעלכער הןט געשסילט ויגט עטלעכע חרשים אין לןנדןן, *נריז, איז ניריקגעקימען קױן ײןישע. דער קינסטלער גתן ש*יגעל סײע־ם אינט זײן 20 יןריקן ייבילײ 6ין זײן קינםםלעײשער םע• טיקײס. אין דער מןסקװער ײדישער אין ריסישער •רעסע זענען ןסבעדריקס ןרםיקלען װעגן גרןנןװ• םקיס אוי66ירינג 6ין מענדעלע מוכר־סםרימם ״מםעות בנימין השלישי״. רי טענ קימם 8ןר אין װןרשע די ייביליי• סײעריגג סין דעם נןװיסטן יידישן ןרטיסם ןבעלפןן. קײן לעמנערנ איז בעקימען זיםוח דער בןקןנסער ײדישער ןרסיסם אברהם מןרעװסקי. ** אינביכן דערשײנט אין קלענקץ־םןרלןג ן נײע אײסלןגע סין ה. לײװיקס .דער ג1לם״. ס׳רערשײנס אויך ה לײװיקס ■יעםע .ןרעמע מליכה״ (.בעטלער״) אין .שמןטעס״. .**י לידן •ןסןנקן 6ירט אוים אין װילנער ײדישן 6ןלקס'סעןטער י. ד. נערקןװיסשעם ן נײע דרןמע אין 3 ןקסן ״םין יענער װעלס״. .*אי דער םטןניסלןװןװער ײרישער דרןמןשישער נןלדםןדן-6ןרײן, װןס הןט לענטגם אוי6גע6*רט ■רנעס .ברגןכט אויםן ןלטן םןרק״ (רעזשי דוד הערםןן) קימס אויף גןםסרןלן קײן לעמבערג. די ײדישע 6■ע•עטן־םרו■ע אינם סעןטער 8ין די נר. הןלנמןן ײיגסק) ןנןנסירט אין -*ינ• סקער שסימע״ ןס װי ןז1י: ײױשע 6•ערעסן•סרי■ע מיס דער איינניקעחו) סיברעטין אינט יין ■וילן רןזן סיקס״. װןס איז דער ■שט 6ין דעם װןרס .״אײגניקעריו יעד־ נחמן מײזיל .זשןן קריססןף״ (אויסנןכע סין די ״ליסער. נלעטער״) מים םויקירנינגען.-דער ■ןרלןג ביײס זיך ןױים״ נוגעבן נים שיל״יןר דעם ערשסן סײל ,זשןן קרים״ סןף״ (.בןגינען״) געקירנט 6ןר ײבנט דןם ביך .דע־ װזג קײן ניענןס׳אײרעש״ 6יגם בוקאנסן םרןננוױישן זשירנןליסס ן״נערט לןנדר װערט איבעי־געזענט דירך ס. רןקןװםק• אין ײדיש אץ װעס דע־־שײנען נײ ל. נימערמןן, װןרשי .*װ נןך 6יר יןר ןרבעט הןט דער דיכסער ל. מןטעס םןרענריקס נים דריק * טרןגעדיע אין ל ןקסן סין ײדישן לענן אין ןנזעריקע מיםן נ*:לע1 .*ײזײשע טרןגעדיע־״. דןס בזך מעט דערשײנען אי. 6*רל*ב ״■*למע״, לןס ןנדזשעלןם, קןליםןרניען• ** די םעב גײט *רױם 6ין וריק די בױיםע זןמלינב ײדישע 6ןלקס*נינינים נ% שכתדיקע זמיריח ני דעד הגדה, לוםדישע ניגונים 6ין ישיבות אין מיסר, חםיײשע ניביגים ןן װערםער א. ןז. װ. װןס דער נןװוםםער ייױעער קןמםןזיסןי א מ. בערב. שסײן הןט געזןמלט אץ משך סון לןנגע יןי-ן אין װןם זענען נןך אין ערגעץ נישט *ןרע6נטלעכם גע״ װןרן. דןס בוך מיס זײנע 243 ןרײמעלע ײדישע 8ןלקס״ניבונים װעש זײן ממש ןן אונר 6*ר אונזער םוזיק, בםרם *ז דןם איז די ערש*ע אויםגןנע אין איר מין ני דעם ביך קיפס *ן ןרײנ6יר אין דער״ קלערונג 6ון א. ס גערנשטײן. .*אי נינן מעדעם, ד• 6ריי 6ין תל. מעדעם, הןס לענטנס בןזוכס ארץ״ישראל. אין * רײ ערטער הןט זי נעלײענס לעקניעס. אין יריסלים װעס אינס דערשײנען ן העב• רעיש־מרןננויזיש״ענגלישער װערםער״נוך, װי די העברעישע װערסער װעלן נערריקס װערן םיט לן םײנישע ביכשםןבן. ** אין ארץ״ישראל רערשײנען 19 *רןבישע נײסיגגען. בןלד גןכדעס״מי עס זענען *רײנגעקיפען רי ענגלעגדער זענען געװעזן 30. 6ין די נײסינגען 3 אין ירושלים, 5 אין ים1, ן אין חיסה אין נו 1 אין *ית״לחם אל נרם און ענו. *לע נײסוננען דער״ שײנען נןר אײן ןרער נװײ מןל * װןך. רי עלסססע *רןגישע נײסוגג אין ארץ׳ישראל אױ נעגרמדעס געװןרן םיס 24 יןר *וריק. די *םײסםן םןרשסרײ• סעסטע .■לשיזץ״ װערם סןרקײםס אין 1200-1000 עקזעמיליןרן. סןרק רןקןװסקי הןס נןקופען די דער• לײבעניש 6ין *ברי בןרנים איבערנוזענן זײן װערק .״יעזיס״. .איך נין זייער ני6רידן-שרײבס א. נןר״ ביס *י מ. רןקןװסקי—מןס איר זענ■ איבעד דןס דןזיקזנ *וך *ין ײריש״. *%• דער ליסערןסן 6*רײן (אין דער ■ערוןן סין סןרוינער ה. ד. נןמבערג) אין דער ליסערןםן״ קלונ (אין דער •ערזןן 6ון 6ןרזינעד ז סענןלן״ װיםש) זעגען אײנגעלןדן *לס מיסבלידער אין ערן״ קןמיסעס 6*רן נײ 6ין ססעסןן זשערןמסקיס וענק• םןל אין װןרשע. די דערמןנסע הןבן די אײנלן• וינגען ןנגענימען. דער ײדישער ליטערןסן״קליב גרײט 1י * מע&ןריןל אין ג שםרןכן (ײריש, סרןננו זיש, דײםעס •*רן קימענריקן ע.ן.״װעלס״קןנגרעס, װןם װעם 6ןרקימען דעם 20 יוני אין בריסל. דער בן• 6ולמעכ*יקסער ניס קןנגרעס מנד דעס ליסערןםן• קליב װעס זיי־ן דער בןװוםסער שריססשטעלער לען קעניג. כ ד־ייטעראטרר ס׳איז *רײס אץ בןרלין בעל״סחשבותעס װערק ,אונסערן רןד״. דןס איז דער ערשסער *ןנד 6ין כעל״מחשבות*שרי6םן, װןס דער בעל״מחשבות• קןמיטעם נים *רײס. דרײ יןר הןס געדײערס *רײס• נינעכן דעם ברך׳ אין אײך אינם נןך זײן דערשײ- נען איז דןס בוך נישט *נםנא-נישם אײף רענענ• זיע, נישס אײף סנרקויף.-אײ די קןמיםעסןו ** אין װין איז *נסשסןנעי * .ײר שע כוכ• געמײנשןסט״, װןם הןם זיך געשסעלס ■*ר * *יל ני 6נרס#וײסן העברעישע אץ ײדישע ניכער אין אײף *נדערע שירןכן םים ן ײדישן איגהןלם *װישל אירע מיםגלידער. זי הןס נעשלןםן *■סןכן מיס םןרשידענע 6*רל*ון, װעלכע װעלן געבן זײערע אײסגןבן די םיסנלידער םון דער ,ײרישער נוכנע• מײנשןםס״ ני ניליקע ■רײזן. די רןזיקע בעזעל• שן6ס װעס אױך *רײםבעכן ײרישע ניכער. װןס װעלן אומזייס געגעבן װערן אירע םיסגלידער ן פיס־ גליד 6ץ דער געזעלשןםס קןן װערן יערער, װ*ם סרןנם *רײן 6ינף שילינג. די דןזיקע געזעלשןסס איז געגרינדעס בײם נײניכסישן לןנד־קןמיסעס אין עספרײך. רער *רנןנױןסןר 6ין די בעסהןװען• סײערלעכקייסן אין װין, דער ײדישער געלערנסער ■ר*6. ב. *דלער, הןס בןקוסען 6ון דער עסםרײכי. שער רעגירונג ן דןנק-נריװ םןר זײן נעליננענער ןרגןניזןניע. די רעגירינג הןס אײך נדעה געהןש אים 6ןר*ולײגן ן גןלרענעס מעדןל, *בער *רלער .הןס זיך דערםץ *■געזןגס. ז. סעגןלןװיסש הןס אין משך 6ין ד לעזסע עסלעכע חדשי■ נןזוכס העכער 50 שסעס אין שסעסלעך סין ניןליססןקער געגנס, ■ןלעסיע און װןלין. די *װנםן זענען ןדירך םים גרײס דער6ןלג. מ׳װןלם נעד*ר8ס ןרנןגױירן ן חברה *םגיני ײדיש״ (״שינער 8ין ײדיש״) אין װןרשע, אין די ערשסע זןך שיקן זײ אין ססבסיץ״סעןסער. װי סען קןלעסשעם דןרס די ןרעמע ײדישע שנרןךז אין דער װןכנשריסס .דןס פלןװער לעבן״ דריקם זיך ן קירנער היםסןרישער איבערזיכס װעג^ •יײרן אין מלןװע. .*■ר די הענרעישע ליםעי־ןרישע װןכנשרי6ט ,נתוביס״, װןס דערשײנס זינס 35 װןכן אין תל• אגיב, דרוקם זיך אין 3500 עקז. ** סין ן רײ שסעס אין ברןזיליען הןבן םיר כןקיםען ידיעות װננן דער ■רןיןנןנדע, װןס ד סלםד פןכס דןרם 6*ר דעם ײדישן ניך. אינס גע־ 6ינם זיך ז. פלמד אין *רגענםינע. דער סונקעלער איז *וריקגעקיסען 6ון זײן סור איבער לעסלןנד. ער הןס געהןם אץ ריגע— 3 ןװנסן, אץ ל*נײ—2, אץ דװיגסק א*ן דעזינע— 1, אין לױנין-1, אין װינדןװע—1. אץ בריסק אױ ךערשינען ״ן בריסקער *רנעסער״נײסינג״ *אײנמןליקע אײסנןנע), װןס סןרנעמס זיך סיס ןראיקע קולסוד״איגסערעסן. ** אין אײניקע ײדיש-װנלסלעכע שולן אין ױןרשע זןח גימיכם געײ|רן * ■רוװ אײננושליסן אין לערן״סןטעריןל 6ין ײדיש דעם ערשםן םײל