Literarishe bleter · 1927-01-11 · 6 (11.1.1927) · p. Seite 117

ליטערארישע בלעטער לח 6 ז(^1 ב י ל ה י נ א ס בערנארד קעלערםאנס רןןםאן .דער ים״ איז פארםילםט געװארן. ס דוגלא םערבאנק, דער רעזשיסער פון .גנב'סון)'באגדאד/ הןןט געשאפן אנײ פײסטערװערק א. נ. .דוגלא סערבאנק אלס ים־רויבער/ צו דעם םילם הןןט מען אויפ• געבויט םפעביעל פיר גרויםע שיםן. די דןן• זיקע שיםן זענען געמאכט געי־ארן לויט א ספעציעלן פלאן. ס אין פאר־ז איז איצט קינא־סענסאציע דער אמעריקאנער םילם ,דער שאכשפילער״. דער אינהאלט שטיצט זיך אויף אראםאן ם.-ן העגרי דיפא.מאז,יעל, װאם קומט םאר אין פוילן און רוסלאנד בשעת דעם פוילישן קאמף ארום איר אומאפהענגיקײס. דער הײפט-״פריוק׳ םון דעם פילם זענען די אויםאמאטישע פיגורן, װאס באװעגן זיך װי מענטשן. ס עס איז םארעםנטלעכט געװןןרן א סטאטיסטיק, װןןס װײזט װיםיל מענטשן עם קופען־אוים אויף יעדן זיץ״ןןרט אין קינע אט זענען די ציםערן: אין בולגאריע סס6 םענטשן אויף אײן ןןרט; אין פוילן 247, אין דײטשלאנד 48, אין ענגלאנד22, אין פראנקרײך 23, אין איטאליען 55, אין טשעכןןםלןװאקיען 68, אין ױגןןסלאװיען 133, אין אונגארן 57, אין בעלגיע 25, אין עסטרײך 33, אין פןןרטוגאל 200, אין ליטע סס4, אין סערקײ 310, אין דאנציג 73;אין םאנאקא 5 מענסשן אויף אײן זיץ• ארט א. אז' װ.'דורכשניטלעך םאלט אויס אין אײראפע 51 םענטשן אויף יעדן זיץ■ ארט אין קינא. ס טשארל טשאפלין הןןט א נײגונג צו פירן פדןןצעםן. איצט האט ער ןןנגעקלןןגט א צײטשריםט א ן םןןדערט םין איר ססס.50 דאלאר דערםאר, װאס די דאזיקע צײט־ שריפט האט אין א ביאגראפיע סון טשאפ• לינען געשריבן, אז ע.־ איז געװען אפןןל א װאגאבונד. ס אין שיקאגא װערט איצט געשפילט מיט גרוים ערםן<לג ״אױוןןנקא״, װןןס איז אויסגעארבעט אין פוילן לויט גערמאנס ראמאן. ס אינגיכן װעט מען צוטרעט צו רעא• ליזירן א גײעם פוילישן םילם םון די לעצ■ טע לעגיאנען־קאמםן א. נ. .פי פיערװשא בריגאדא**. ס קאנראד װײדט איז ארויסגעםןןרן םון דײטשלאנד קײן אמעריקע, װוהין ער איז אנגאזשירט געװןןרן אויף 3 יןןר. װײדם װעט נעמען אנטײל אין פאלגנדיקע םילםען; .דער מענטש װאס לאכט״ (לויט װיקסןןר הוגןן), ,פאפקװע׳ (אין דעם סילם װעס אויך שפילן איװאן פאזשוכין) און דער עקזןןמישער פילם ״די כינעזישע פאפוגע . ס זשעק קןןגאן, דער ױנגססער פילם• םטאר, הויבט ןןן צו שפילן די רןןלע פון האפלעסן אין טעאטער. ו ו ע ל ט ־ כ ר א ט ע א ט ע ר ללטעראטור ס אין װין הןןש זיך געעםנט א רײן־אריש טעאטער, װןןס װעס נישט שפילן קײן ײדי• שע זאכן און נעםט נישט אן} קײן ײדישע אקסיארן. ס דער באקאנטער רעושיסער א-ן דרא■ מאטורג באזיל דעאן האט אויסגעארבעט אפלאן, לויטױועדכן^עם^וועלן אויסגעעפנט װערן צװײ טעאטערן, ~״אן אפעריקאניש סעאסער״ אין לאנדןןן און א .ענגליש טע אטער״ אין נױ־יארק. דאס .אםער׳־קאנישע סעאטער״ װעס באשטײן *םון לויטער אמע. ריקאנער און װעט שפילן אמעריקאנישע שטיק, און דאס ״ענגלישע סעאטער־ אין גױ-יארק װעט שפילן ענגלישע שטיק און באשםײן פון ענגלענדער. צו דעם צװעק װעט אין נױ׳יןןרק אויםגעבויט װערן א אײגענע טעאםער-געבײדע. ס די באריםטע דערצײלונג סון געןןרג עליןןט ״דאניעל דערןןנדא׳ איז דורך דער עעלישער שרײבערן לילי טאביאש איבער• געארבעט געװןןרן אויף א דראםע און װעט אויםגעםירט װערן אין לןןנדאן. ס די אינטערעסאנטסטע זאך אויף דער מאגדעבורגער טעאטער.אויםשטעלונג זענען די דעקאראציעס, װעלכע פ׳ראס באנוצט צ.-ם ערשםן אויססירן ם־ן שילערס ,רויבער׳ װןןם איז פארגעקוםען דעם 13 יאנואר 1782 אין םאנהײם. ס די דראמען .םאפיליענםאנטאזיע׳ און ״דער חלום און די מאסקע״ םון דעס פו־אנ• צויזיש, שרײבער םרעד בערענס, װאס װוינט אין פראג, װערן צוגעגרײט םאר דער דײטשער סצענע. די דאזיקע דראםען זענען שוין אויםנעםירט געװןןרן אויף טשעכיש. ס דער באקאנטער שפאײשער דראמא■ טורג פעליפ סאםאן, װאס איז אויך דירעק• טאר םון א טעאטער־םוופע, האט לעצטנס אױםגעםירט זײגע צװײ נײע דראמען, פון װעלכע אײנע םארנעמט זיך אויף א ארגי• נעלן אופן םיט די לעגענדע װעגן דאן׳זשו■ אן א-ן די צװײטע איז א געלונגענער*םארס. ס דער באװ-סטער איסלענדישער לירי• קער דאװיד םטעפענזאן, װעלכער האס םרי• ער ארויסגעגעבן דרײ לירישע געדיכטן־זאפ■ לונגען, ארבעט איבער א היסטאריש שוישפיל, װאכ װעט אויך אנטהאלטן א סאטירע אויף הײנטיקע םארהעלסנישן. ס ניקןן ראסט שרײבט װעגן האלענדישן טעאטער: ״קײן האלענדישע דראמע איז הײנט צו טןןג נישטא. עם איז פדיער אויך נישט געװען. דער לעצסער דראמאסורג, װןןס הןןט עפעס א באדײטונג געהאט, איז הײערפאנס. פיר ה$בן טאקע נישט קײן דראסען, םיר פארמאגן אמתע ליריש־דרא• מאםישע אײגגשאםטן, נןןר םיר װײסן נישט װי אזױ זײ צו ןןביעקטיװיזירן. קײן באדײ■ טענדע טעאטערן הןןט נישט הןןלאנד איצט, זי םארמןןגט אויסגעצײכנטע אקטיןןרן, נןןר די רעזשיסערן װײםן גישט װןןס פיט זײ צו סון׳. 0 די איסאליענישע רעגירונג איז צוגע• גראםן צו גרינדן א װיםנשאםט־אקאדעמיע. עי *דעם צװעק האט זי אפנעקויםט א װילע פא־ 12 פיליןןן ליר. די אקאדעמיע װעט גאעטײן םון 60 מיטגלידער, סון װעלכע 30 װעלן נןןםינירט װערן דורך דער רעגי• ױנג, און די אנדערע 30 װעלן אויסגעחײלס װערן דורך די סריערריקע. יעדער מיטגליד װעט טראגן דעם נןןםען ״סענאטאר״, און װעט באקופען 36 טויזנט ליר א יןןר. די ערעטע ארבעט םון דער אקאדעמיע װעט זײן, ארויסגעבן די גריכישע א־ן רויםישע קלאסיקער, א חוץ דעם אױ אײך פראיעק■ טירס או־ויסצוגעבן א בוך .איטאליענישע םארשער׳. *ס אין לאנדאן זענען ערשינען אין 16 בענדער די װערק םון סאװאזש לאנדאר. ס טריםטאן בערנארד, דער באקאנטער םראנצויזיש־ײדישער שרײבער, שטעלט ארײס זײן קאנדידאטור אין דער םראנצוי• זישער אקאדעמיע אויםן ארט סון פאר• דםארבענעם זשאן רישפען. * ס דער באקאנטער סערבישער דיכטער גוססאװ /רעקלעף האט ארויסגעגעבן אן עס- װעגןי סערגעי יעםענינען. צודעם עסײ זענען אויך צוגעגעבן געװןןרן איבערזעצונ• גצן פץ יעסענינם אײניקע לידער. ס אין ניו-יןןרק האט מען באצאלס םאר אן עקזעמפלאר סון דער ערשטער *אויסגא־ בע פין רעדיארד קיפליננס א באנד געדיכטן ו>335 דאלאר. דער באנד אנטהאלט גע■ דיכטן, װעלכע קיפלינג האט ןןנגעשריבן נאך זײענדיק אין שול. די אויסלאגע ם־ן דעב ביך איז געװען אין 15 עק עכפלארן, דערפאר איז עס אזא יקר׳הפציאות• ס אין יןןר 1926 זענען ערשינען אין ענגלאנד 799 12 ביכער, פיט 403 װײני• קער, װי אין יאר 1925. עס האבן זיך אין לעצטן יארי סארמערט ליטערארישע, קינסס־געשיכטלעכע און געשיכסלעכע װערק. 0 עס איז דערשינען אין דײםש א ביך .עא־־אפעישע ליריק דער געגענװארט״, װאם אנטהאלט 400 לידער פון 33 פעלקער אין 161 אויםןןרן, עם זענען צוגעגעבן הקדב־ת צו יעדער ליטעראסור באױנדער א;ן ביןן־און ביבליןןגראפישע ידיעית װעגן די כװנרים. די געדיכטן וענען איבערועצט דײך ־אסעף קאלמער. ס ׳-יהעאדער קאפשסײן האט ארויםגע• געבן א בוך װעגן דעם פארשטארבענעם ןיײכשן פיירןןזאף פריץ פאוטנער. מאוטנער |די?- זיך באקאנט געמאכס מים זײנע װערק .קייניק דער שפראכע״, ״װערםערבוך דער *ילאיאפי״ ״דער אסעאיזמוס אונד זײגע!געשי־נ־ע אים אבענדלאנדע״ א.;ן א םך אנ• דער< קאפשטײן, װןןס איז געװען פאוט• |נעיס א פערזענלעכער םרײנט, גיט איבער |ז״גע - נרזענלעכע ערינערוגגען װעגן פאוט• |געד; רעדס ארום זײגע װערק און ״״עס א■ זײגע פילןןזןןסישע ןןנשוױגגען. |קײ •טײן קומס צום אויסםיר, אז די געשיכ■ ן9ע ״עש םאוסגערן שטעלן נעבן קאגטן.