Literarishe bleter · 1927-02-04 · 5 (4.2.1927) · p. Seite 99

99 ליםברזריש* בלזםזר לו סעאטער ארן קרנסט?**< ייקכ נן-ער ם קינסט״סעאסער אין נײ״יןרק גרילס אינס א1י8סירז ד׳.?ײװיקס ״דער ג1?ם״. * באקאנסער קןסיןײסןןר גרײט ני ספיניעלע מוזיק. אײניקע מןלער ארנעסן א1יף דעק$רא1יעם. די רןיע 6מם ג1לם װעס סס*■1• יעקב!ן-עגז״. דער סעקסט איז 6ין לױװיקן אלײן איבערגעארבעט און ניבע• יאסס נו דער *ינע װי *עקב נן-עםי סארזיכערם, ױעס ר$ס זײן איינע טץ די אינסעיעסאנטסשע א1י6• ^ייײנגען,- װןס די ײדיסע נינע ה*ט װען געזען. זײן אמביניע איז ני שא6ן 6ין ״ג1״ם״ * מןונימענ♦ טאל ײריש טעאטער״שםיק. שײם אשם נײע דראמע ״רעװרענד ד־ר דלנער״ װעש בקר1ב אײ6גע6ירט װעין אין מןי־יס שװארנם סעאסע* אץ ניי-יןרק. װעגן אשס גײע דר*מע איז אין די ,ליט. נלעטער״ נימ 2 געװען געררוקס אן ארסיקל. ׳** אין נתקלין איז אין עלהקר םין 66 יןר געשסןרבן דער נאװוםםער ײדישער סעאםער-דירעק- טאר אין דראמאטירג הירש עאעלבערג. דער 6אר- שטארנענער ה$ם 6יל יןרן נעארגעס אין װארשע, ארײסגעגעבן א סע#סער-זשײנ*ול אין א1ין 6אר- 6אסש אײניקע מעלןדראמען. װערא קאנעװסקא אין ײיל ברײטמאן גאם־ סרןלירן אינש אין יײלנעי 6ןלק0'טעאסער. זײ סרעסן *ר1ים אין דער ןפערעסע ,פענסיןן-מלידל״ םון א. שןר. .**י די װילנער טרייע (אײך די אמעריקאנעח האלט זיך אין אײן שנןלסן. אלעקםאנדער *זר# אין םןניע עלמית זעבען 8י1יסבעסרןטן 6ון דער טריאע״ נעמ״ שפ״לס אץ ניי-יןרקער לייניו-סעאסער, .*אוי ריגער שעאטער הןס אײסגע6יי־ט א. װײ• שערס .דער שסומער״. לנביד ןםי• דימןװס 25 י־ןײקן ײבל 6ין זײן ליטערארישער אץ דראמאכױשר טעטיקײס הןט דעם 1-טן 6עכרואר באדארפש נײ מןריס שװארנן אײםגעכױרם ײערן * נײע ייעסע 6ונם ױבילןר. י** דעױ קינסטלער ינחק ליכסנשסײן נע6ינט זיך אינס אץ לןנרןן, װי ערװעט 6*רבלײבן * ■ןר חדשים. אין מאי װעיס ןרגאניזירס אן אײםשסעלינג םץ זײגע בילדער. דער בןקןנטער ײדישער מןלער 6ון ארץ- ישראל ױםף טע*ער (אײניקע גילרער געװען אין די .ליט. בל.״) איז נעקימען קײן נױ-יןרק׳ װי ער הןט בדעה אײםנושסעלן זײגע נילדער. ער הןס מיסבע- גרןכט מיס ײך 170 נילדער. שנת׳ דעס 29׳סן איז אין לןדז 6ןדגעקומען די אײםשטעלינג םין דןנע קןנס קונסט-בילדער. ץ** ד״ר מ. װײכערש הןס בעד-ןלשן לענסנם ן רעשערןט ״די טעןטעי-נענםרען אין הײגשיקן אײרןנע״ אין װןרשע. אץ די נןענטסטע װןכן װעם דער רעסערןס געהןלסן װערן אין טןישידענע שטעט. רעי• נחמז מײזי?־־1 $ זא כ ר א ב י ▼ ײןס שסעלט זיך די אײ6גןבע ני ןנטװיקלען יונגע סןלענסן. די סעג דערשײנט ױאל מןםטבוימם 6יבס• סער בןנד שרי6סן ,יןעמען־. נים ניך זענען נובע• בענן קריםישע ןדסיקלען איבער י. מןסטבײם. ** ל. מלאך, ײעלכער הןס 6ןײנרןכט עטלעבע יןר אץ ןרגענסינע, איז נעקימען קײן נײ״יןיק. דער םענןס 6ץ םשיקןגער אוביװערזיםעס הןס נןשלןםן נו גענן דער ײדישער ליטערןסור דיזעלבע רעכס װי ןלע ןנדערע, אץ ןרױסניגעבן דיפלןמען רי יעניקע, װןס װעלן ן*געבז ן געהעריקז עקזןמען 6ון דער ײדישער ליסערןטיר. דער םענןט הןס א1יך מ1ריע געװען דעם .קןלעדזש ןף זשעװיש םםידיעס״, ןז ער ןנערקענם רי נײגנישן, װןס װער, דירך דעם לידישן אינסטיסוס *רױסגעגענן. .**י גום הינדערםםשן בעבירםססןנ 6ץ דעם סןרששןרגענעס דײטש-ײדישן דיכםער ד״ר װילהעלם הערנבעדג (גענרירן 30 יןנוןר 1827), דעם 6*ר- 6וסער 6ון די ,ײרישען סןמיליען-*|8ירען״, הןש ן קןמיםעס סין ײדישע ■ערזענלעכקײסן ןרייםגע- לןזס ןן א1י6רוף נונײםניזןמלען געלם, ןרײסני• בעכן די נװײםע אייפ״ןגע סון דעם ביך. גלײכנײ- סיק דןרף * םײל סץ דעס נוג1י6בעזןמלסן געלט פןרװענדס װערן אײף נו זיכערן ןרײק לענן דער 6ר1י 6ין דעם דיכסער הערנבערב, װןם לעבט נןך ער׳היום אין בריסל. *אי מ. 6ןרלערער הןס כןקימען 6ין סעלמן לןגערלעף דןם א1יסשליםלעכע רעכס איבערניזענן אירע װערק א1יף ײדיש. ,**י די שילער 6ין דער ײדישער הימןניםטי- שער בימנןזיע אין דײלנע הןבן זײער לענםן שול ןװגט אױ&גע&ירס די סנעגע סץ ה. לײװיקם.נולס״, .אין הײל״, אײך אינסנעניזירס משה קילנןקס ■*עמע .שסןס״. 6ןר דער 8ןרשטעליבג 6ץ לײ- װיקס סנעבע הןס נ. װײניק בעהןלםן ןן ןרײנסיר- װןרט װעגן דעם .נילם״. ## דעם 22-םן יןנוןר איז דירכן ר־גער ײדישן 8ןלקס״אוניװערזיסעס אײנגעןרדנס געװןרן ןן ןװנם, בעװידמעט דער מןדערנער ײדישער ליסערןשיר. ס׳הןבן בערעדם ד׳ר מ. שןץ-ןנין, י. רןזננ1ים, י. רןד*ק וע *נד. ניס ס1ף 6ין ןװגס הןנץ די ןרטיסס; •ינם ײדישן סע*סער װיסןלינ* אין א. װןל8שט*ס געלײענם לירער און 6ר*במענסן 6ון 6*רשידעבע װערק. די סעג דערשײנט אין 6*רל*ג ״אחיססר״ מ. ססעקסןרס רןמ*ן ,די קללה 6ין שײנקײס״. אץ 6*רל*ג ב. קלענקין דערשײנען די סעג: ,ײדיש סע*טער׳ — דרײחודש זשירנ*ל, פשה נ*ריר—מײנע העגם הןבן 8*רנןסן דןס דןזיקע נליס, ה. לײװיקס—באנקרןס (דר*מע), ס. לער- מןנסןװ-ליריק(ײדיש —מ.כ*סשעװ*נקי), 6. קןב*ן— די געשיכסע סין מערב״אײרןנעישע ליםערןטורן— 3-סער כ*גד א. ןגד. די ערשסע אױםלןגע (2 סוױבס עקז.) 6ון די ערשטע נװײ העסטן 6ון רןמען רןלןנם *זש*ן קריסםןף״, װןס װערס געגענן ןלס •רעמיע די לעזער 8ץ די ״ליס. *לעסער״, אח זיך יינגןננן 6*ג*נדערגעג*נגען. ם׳איז דערשינען די נװױסע א1י6לןגע ל י ט ע ר א ט ו ר נום דריסן יןרניים סון נעל״רחשבות. ה*ס דער ריגער .פרימןרגן״ *■געדריקס *רײ *רסיקלען *ץ זכר1ג1ת װענן נעל״סחשנ1תן. די סעג דערשײנס דער ערשסער בןגד ■ין נעל-מחשב1תעס װערק ,אינםערן רןד״. אין קיעװ איז א1י6געעסנס געװןרן * ה*״ -עדרע סןר ײדישער װיםנשןסט און קילסיר בײ ועי *לאוקרןינישער װיסנש*6ס׳*ק*דעמיע. ײ ק*׳ :זעדרע הןס ררײ סעקניעס: * םילןלןגישע, היםםן׳ י*שע אץ ליסערןרישע. די פילןלןנישע סעקניע *יעס אױםןרבעםן די נ1יטיקע םערמינן״ןגיע סןר ד• ײלישע רןטן־ןגשטןלסן אין הןס א1יך בדעה נו ש*םן *ן *קןדעמישן ײדישן װע־סער׳נוך. רי לי׳ טע-ןרישע העקניע שטעלס זיך די אויםנןבע ני בן׳ :־ינדן די *נשװיק״יינג 6ץ דער ײדישער ליטערןםור פי; :,*רקסיססישן שטןנדסינקס און אויך עיגרײסן *ן *ק*זיעמישע א1יםג*בע סין די ױדישע קל*םיקער, אץ דער ערשםער רײע די װערק 6ין מענדעלע מוכר כפרים ני זײן סנ׳טן יןרנײס. דעס 23־םן י*גי*ר איז געװןרן * יןר זינט רער .סןריזער הײנס״ הןט ןנבעהויבן ני דערשײגען. ס׳איז * בריהש*6ס *רייסנוגעבן * ײדישע סןב״ נײשיננ אין •*ריז. ** בײס *קןדעמישן ה1יז אץ װןרשע איז געש*סן נעװןרן * ײריש-קרײז, װןס הןס זיך נע׳ השעלט די אויסגןנע גו בןקענען זיך מיס דער ײוישער ייסערןסור און ש#ר*ך. ס׳איז געש*סן נעײןר, * קירס 6ון דער ײדישער שנר*ך, אין ס׳״עלן 6ןרקוםען סיססעמןסישע 6ןרלעזונגען װעגן דער ײדישער ליסערןסיר. םרײסןב דעם 28׳סן ־*:•*ר איז סןרבעקומען אץ אײנשםײן״ז*ל * סרײער- וק*דעמיע נום ןנדענק 6ון יהואש. ס׳הןנן זיך ננ־־־זליקס די ח־ח בוימקןלער, שיץ, ס6רד׳ בוימ׳ ג*רשן, *. מ*י*ק. נ. קאזשען ר-ןם געמ*כם * ק1יל- וײננינג 6ץ יד.1אש. די סעג איז 6ןרגעקומען * רע׳ סעי*ם 8ץ ח׳ שיץ ,די נײע ײדישע ליסערןטור״. דער ,*דבעסער״ננקס״, װןס װערס אינס שויעגדיקס אין דריק, װעס הןלסן ד׳עכער 30 דרזק׳ נײנן. ער נעמט *רײן אין זיך 6יל נישס 6*רעסנם- לעכטע ראסעריןלן און װעם זײן * װיכסיקער נו״ שסײעי־ םןר רער ײדישער *רבעסער״נןװעגונב. ... עם איז דערשינען ן נוך 6ון ד״ר יעקב עענבערג א. נ• #די סרןדיגיןנעלען געזעגגע דעס *'זיועל״סישען גןטעסרינסטעס אין דײטשלןבד״. דער רחבר רעדס״ןרוס נסחא1מן סוץ ,לײענען/ .מוסף׳ א• *נד. .שד רי ארץ״ישראל-מןכס חןס קןנ8יסקירס יןש העכרעישע לידער״ניכל ,דזשןץ׳בןנד״ סןר *:צי׳רן־־ןלישקױס. ** אין וער ,װיבער מןרגננײסונג״ ררוקט זיך 8 לז:גערע דערנױלונג, אױגנסלעך לעגענדע סון ע-יל נעינןרד קןהן. װי בןװוםם איז קןהן ן רןבי״ נער *ץ נערלץ. זײן דראמע .רי יןגד בןסעס״ איז *1***:עשירס גע־דןרן מיס בר1*ס דערסןלג. אינס סירט מ7 א״יף זײן נײע דרןפע ״ד*ס רײסענדע לןס״ אי! ראגדעבורג און *נדערע שסעם. .ע*י ס׳הײנטיןן נו רערשײגען אין 6*רל*ג יי"'׳'*י' * נװײ״ח1דשדיקער זשורנןל ,װןרנלען/