Literarishe bleter · 1926-11-19 · 133 (19.11.1926) · p. Seite 780

33ו זא ל יםע רארןעע בלעמער 780 דאם צװײטע פראגראם פױ ״סמבטױד װוקס און *נםװיקלונג סון ,אזןזעל״ האס ז ך, לײדער, דערװײל בוליב סארשײרענע סב1ת ןסגעשסעלס. דעריבער איז די אחרי1ת 6ון די ,סםבשי1ן*לײס' גרעסער. ,םםבטי1ן' פארבדײבט דן דןס אײנציקע .קלײן״בינעי״װיגקל. ,סםבסלןי באשםײס דערעיקער 6ין רוסינירסע *רסיםסן 6ונם אלםן ײרישן טעאםער. אין דעס ליגס זײן םעלוע ןבער נןן םער — זײן חסר1ן. שנעל און הןססיק האבן זײ זין אי• בערגעװאר6ן םון דער ײדישער ןפערעםע, 6ונם ײדישן םןרס צו דער ,קלײן״בינע׳. הןם דעריבער בײ זײ גל״ך 0ון ןנהײב אן ,נעקלאםס׳, ס׳איז תיבף געװען ,לעבעדיק׳, אבער זײ הןבן אריבערגעסראגן אהער אלרי םדוית (םער שלעצשע תי גוסעז 6ונם ײדישן כעאשער: אין דער םזזיק, אין דעם ,באלעס׳, א־נם ארס שפילן און אין די װיצן קוסלעםן האבן םיר צי6יל דעם םעם, און ריח און די םאנירן פון דער םלאכער ײדישער םעלאדראמע. אין דעם ערשטן פראגראם זענען געװען עםלעכע נופערן, װאם האבן געװיזן, אז בײ געהעריקער ארבעס און בײ א געהעריקן װילן, װאלם דער ,ספבכלן׳ געקאנם ארייף א1יף א ריכםיקן װעג. א1יך אין דעכ צװײסן ■ראגראס זענען דא עסלעכע גאנצע אדער סױלן נוםעון נ?נץ געלינגענע. דאס צװײםע עראגראם האט באדארםם זײן גונצער, רײםער און נעסאקסער 6ונם ערשסן. און גראד אינס צװײסן זענען ארײנגעבראקס אן א שיער .םעסע׳ װיצן, םים פלל נישס קײן צװײדײפיקע װולגארע ,אנציה?ר;נישן'. דאס ר1ב נוםערן 6ונם פראגרןם און א1יך די רײר פונם קאנ6עראנםיע (סםבםי1ן-םליער) זענען שםארק אנגע• 6ע6ערם מים אם די װיצן. אין אלגעפײן איז דאס פראגראם ל1יס די בח1ת פון זי ארםיסםן — א סארשײדנארםיקם אין לוסםיקס. הארעװאניע אין װילן צו װײלן דעם ע1לם אױ ארײנגעלײגם אן א שיער. דאם שפילן אבער אױ נאך שסארק צעפלאסן. די דעקאראציעם (6ין װינגר װאקזאל און די ,באן• סרעגעו׳, 6ין דער ,שיף׳ אזן אין ,די מיזינקע א1יסגעגענן') זעגען גאנץ פיינע. דער םשארלסםאן״דועם װערס גאנץ״לעבעדיק א1י6געפירם דורך די 6ו ־ ג א ז ע ל און ר א ■ ע ל, ײרישלעך• דירנד א־ז פר1י א.גראםבערג א־נם דועס ,אק קאסשוםענס׳. דער ,םאנץ פשוגעת׳ 6ון סונקעל דארף נאך אײנגעשפילם װערן און ער װעס האבן גר1־ם עופאלג. י. ם. נײםאנס ,די שיף׳ גע6ינם זין נאך אין ברײםן יס, און דערגייס נישס צו אונז. די אינםצענירוננ 6ון 6רישםאנם ,דרײ״ זאנס נארגישם. די ,באן״ סרעגרערס׳ און די ,שסיװליפוצערם׳ האבן 6יל ,אקסועליםעסן׳, אבער זײ זענען צו לאנג, זײ םוזן א1יף א גוסע העל־ס גע• קירצם װערן. .ד־ מיזינקע א1יסגעגעבן' איז א שםיקל 6ון א ,ס1ף אפעועסקע׳. דער נײ״צונעקוםענער י. 6עלד איז פער סענצער, װי ארםיסס; אין א ז א סעאסער איז ער דאך אן אנ• געלײגםער םיטארבעםער. דער באלעם שװאך, זײער שױאך. א ך בין געװען אין סעאסער דעם ערשםן סאג שון דער א1יפ6ירוננ. די דירעקציע אלײן האס א1י6גענוםען די א1י(יפירוננ װי א גענעראל״פראבע, 8ון װעלכער די סרופע אלײן דארף נאך לערנען. הלואי! ,סםבסױ,' דארף נאך ארבעסן און אובעסן. זאל דער םאםעריןלער ערפאלנ זײ נישס פארשבורן און זאל םען ויך נישס גליםשן ,בארג אראפ׳. סםבסױן םוז האבן א װאך קינםס״ לעריש א1יג און א פעםסע רעזשיםערישע האנס. כ ' נ• מײזיל (װאדשןװעד .סקאל**־טע*טןד, צוזאםןנגעשטעלם און רןזשיםירט 6ון י. נ א ז ש י ק, םתיק — ש• װױנננןדג, דןקאראציעס — װ. װיינםרויננ). שװער איז דער װעג 6ון ם ע א ם ע ר, נאך שװערער — דער װעג םון ,ק ל ײ ן ב י נ ע'< ס ע א ם ע ר איז ם1ף כל״ס1ף א גאנצע װעלם, א װעלס 6אר זיך, םיס סראדיציע, םיס םארסיקע נוסחא1ת, םים גענוג״פעםטנעשסעלםע גרענעצן. ,קלײן־בינע׳ איז א נײע זאך, א ,זאך אין װערן׳. סעאטער איז םשועבד צו דער פארסיק-צונעשםעלגער פיעםע 6ין םחבר (ל1יס דער ספעצ־• עלער א1יםסײטשוננ 6ונם רעזשיסער), די קלײןיבינע איז מער א בלאנרזשענדיק און צאפלריק װעזן, װאש א־ז ששארק אנגןװױן א1יף אײגענער אחריות. נישטא אין דער ,קל־ין״ב־נע׳ די לאסס 6ײ עפעם-װאס גא;צעם, אייםנװײניקםםעס, װאם זאל דריקן, און עס 6עלם א1יך דעו אײנאונאײנציקער װענד פינקס, װוהין אלץ און *לע זאלן םוזן צילן. אי, םעאשער איז דער אקשיאר נאר א שרייפל אין רער גיויסער םאשין, א נליד אין דער נןנגער, גר1יסער משפחה, דא־ם דאיף ער דערע קר מיסשפ־לן, כיפ- שא6ן, אק דער ,קלײן-בינע׳ איז ער םער א1־ף ,אײגענע קעסס׳ און איז מער אנגעװיזן א1יף די אײנענע בחית. אין א 5-4 אקסיקער פ־עסע האס דער אקשיאר צײם סאנאנדערצעװיקלען זײנע םענלעכק־יסן, זיך בהדרגה .צעװארעםען׳- אין ד;ר קור• צער ,סצענקע״ םוז ד,ר אקשיאר גלײך זיך אנספלעקן, אן קײן שהי1ת. א1יב םען םײנם, אז ד־ ,קלײן־בינע׳ איז עםעס א םין .תיקון*שבוע1ת' פון אנהײבן, מיסן, ס1םן, אר1 סגענוםען פון גר1יםע פיעםעס־םדרהס — אױ נישס גום. אייב פען װיל די אלע געװײנלעכע סעאםער״פארםען און כיטלען פאנאנדערטײק, צע• ברעקלען װי זײ שסײען און גײען ױיף 6ערכלעך, אכסלעך א־ן זעכצגסלעך און דער6ון צונ1יפשסעק א פראגראם םין א ,;לײ!־ בינע׳ — װעס דערפין גארנישס אר1יס. די .קל״ן׳בינע׳ םוז האבן אירע אײגענע קלארע װענן, םעשאדן, מיםלען או; א1י6• גאבן. אנדערש װעם עס זײן װ־ א צוםעליק-צונ1יפגעשסעלם סראגראם 6ון א װ1ילסעסיקן קאנצערם, װו יעדער אײנער קוםס זיך םיס זײן נוםער — און פאיכיק. עס םוז זײן אין דער .קלײן־בינע׳ די ששײפע האנם, װאס זאל די גאגצע בינע• אסםאספער, דעס גאנצן פענסש; סאסעריאל, דע□ גאנצן שסאף צופאסן בי די א1י6גאבן פונם סןאטערל. פרי;ר סין אלץ בא■ דארף םען אפװארםן דעם גאנצן אנװיקס 6ונם אלט־געװארענעם, םיד״איבערםידן, איבערנעלאוענעס סעאסער און אר1יסנע5ינען נײע שםריכן, נײע פארמען, נײע א1יםדריקן אין םאנירן: שארפע יון ב1לםע באװעגוננען, ראשע און שגעלע ענרעױנגען, קירצער, בצםצוםדיקער אינהאלם, און טרעפלעכע, םאמענשאלע אײנםאלן. דער .אזאזעל׳;אין זײן אנהײב װענ) האס געפרוװם אנ• צישלאגן א נײעם סאן, ס׳אױ געװען א װ-־ין א1יסבוםרעטן א נײעם װעג. די אגםײלנעםער זענען דאיס נעװען ױנגע, אנ״ הײבער, איז דארס םםילא געװען װײניקער ירושה״לאסס. דער• 8אר אבער זענען דארם נעװען ״יל 6ון דער 5רעםד איבערגע• נוםענע סארםען און םעסאק. די קינםסלערישע האנט פון דוד הערםאן האם זיך רארס געלאזט 6ילן אין יעדער קלײניקײם, ער האס 8ארשטײ6ט באױעגונגען, פארשפיצט קאנסורן, צוגע• געבן דעד שפיל א גיאסעסק־כאראקסער. דאס קינססלערישע א1יג 6ון ד. הערמאן 6ילן םיר נאך שםגרקער אין די ,דרײ דיבוקים׳ און א־ן די נײע אייםסריטן 6ון א. לילית. דער נאסױלעצער