Literarishe bleter · 1926-11-19 · 133 (19.11.1926) · p. Seite 778

133 זא ליטערארישע בלעטער 778 און א1יך די גאנאע ליסךראסור *ויף ײדיש (!ײטונגען, 1ר$• שורן, פראקכאפאציעס, רייעי) 8ון דער 1ײט גין דער איגנא• רישער קןןםונע, איך מעל אײך דןס *לן צישיקן׳• □ אין .אונזערע טריבונע׳, װין 1926, נום׳ 11 האס ד׳ר רויןלף גלאנץ אפנעדרוקס 8 לענגערן ארםיקל ײעגן לאניוי־ביך און אינסםיטום. ער שרײבט: .... די ארבעטן 6ין אינסטיסוס גײכענען זיך אזיס עחישן אנדערע װיסנשאפסלעכע אונסערנעםונגען בײ ײדן דורך וײער קאלעקםיװן גײסס: די גאנגע ײדישע אינסעלינענץ, אייף מיפיל זי לעבם םיםן פאלק, װערם ארײננגבייגן אין דער ארבעס, און די רעזילםאםן װערן בןלד בוסרינלעך פארן ײדישן פאלק. די לערער 8ון זי װעלטלעכע ײדישע שולן װי מינארבעםער, די קינדער פון די זעלבע שולן װי פארנינער פון דעם אויפנעקליבענעם פאםעריאל- אט דער קרײז סיםבאליזירם די װיסנשאפסלעכע 8רוכפערדיקײם פון דעם אינםםישוםם אןיפדוען. באסח, װען דער קאלעקסױו גים זיך א ריר לוים אן אײנהײטלעכן פלאן, װערן באשאפן דערגרײכיננען, ריאס אנדערע ײדישע ה1יכשולן זענען דערבו נישם מסוגל. $ מערקװירדיק בילד זענען די 8ןןלקלןריסםישע אנקעטעס, װו 250 װיסנשאפכלעכע קארעסעאנדענטן נעפען זיך ל1ים א קאמאנדע אוגםערהערן בײם 6*>לק זײנע ס1ר1ת. פורים, ל׳ג בע1סר, שבועית — אלע איבערלעבונגען 6ון 6אלק ליװערן שטאף םאר די אנקעטעם, און זײערע אומאפ*18לעכע רעזול• םאםן ד,יטן א1יף ד;ם גײססיקן נאגיאנאלן פארםענ 6ון יעדן א1יף אײביקע בייטן,..' צום כ1ף פארגלײכס דער פחבר די בײם 6ון ש. ניגערס ,פנקס׳ םיט דער *ײם *ין ל8גד1י-ביך. ,דער פנקס םון 1913 איז נעװען אן אײנעל־דערגרײכוננ אין 8 תקיפה, װאס איז בררך כלל געײען?ן 8 װיסנשא6סלעכער פדןדזקציע; דןס לאנד1י-בוך פין 1926 איי 8 פרןןדוקם פין 8 תקיפה, װאס װערם װ$ס װײםער רײכער אץ לעבעדיקער יידי• שער װיםנשאפט׳. □ יעקב באטןשןנסקי ה$ם $פגעדרוקס אין דער .פרעסע׳ (בוענאס-אײרעס) 6ון 11־טן א1יגוסס 1926 אן ארסיקל װעגן לאנד1י-בוך אונטערן נאמען: ,די בװ״םע ײדישע גפרא׳. די ערשםע גפרא איז געװען .דער פנקס׳, װעלכן ש. ניגער האם אר1יסגעגעבן 1913 צוזאםן םיס ב. ב$רןכ$װן. $בער דארם איז געװען מער אגדה װי הלכה; אין לאנדוי־בוף װענם ש1ין אריבער די הלכה. □ ש. נ י ג ע ר װײזם אץ אן ארםיקל: .דעם װוקס םון דער מי״נשאפגלעכער ליסעראסור א1יף ײדיש״ (.סאג׳, גױ-אדק), סעכםעםבער ס/ 1926/ אז די דערװײליקע באנרענעגוננ םים .ײדישע׳ װיסנשאפטן, װ;.ס דעד ױו׳א ה$ס זיך גערנמיליק געםאכס, איז א סיסן, אז ער איז ארגאניש ארויסגעװאקסן םון ײדישן לעבן, ,װאלט די װיםנשאססלעכע ליטעראסור א1יף ײדיש געװען א בוך ליטעראםור, װאלם זי 6ון $נהײב אן א6שר םארכאפם א ברײםערן שסח. $בער זי איז 8 פר$דוקם 6ון אוגזערע רעאלע קולסורןלע באדער6ענישן. םין לעבן איז זי גע• קוםען, צום לעבן װיל זי זיך אוםקערן צוריק. זי װיל בעםער זיך אײנװןרצלען, אײדער זיך א1יםשםרײסן... דער דןזיקער װוקס <.6ין דער װיסנשאפסלעכןר ליסעראטור א1יף ײדיש> םעג ער זײן נ$ך דערמײל װי פאפעלעכדיק און אײנזײסיק, םאכם ער ד$ך םעגלעך צו כאראקםעייזירן דעם איצםיקן פעריאד אין דער גנסװיקלונג 6יין דער ײדישער ליםעראטור װי א *עריאד, װען עם האס ז ך פונאנדערגעבלים אץ איר 8 גײער יינגער צװײג, דער צװײג 6ון װיםנשאסטלעכער פארשונג׳. □ אין נום, 6-5 6ון זשירנאל ,דו1ם־אםעריקע' איז אפ• געדרוקם אן אויםפירלעכער ארסיקל 6ון ב. ד. װעגן יװ׳א. גראדני׳, נוםערן 6ון די .לעצטע נײס׳ (װ־לנע/ ,םןןפענס׳, .הײנם׳ גװארשע), פון די יארן 1918 1919, צו די װאלן אין דער גראדנער קהלה (1919) א. אנד.; אסתר סענענב1ים װוארשז)- א בראשור 6ון ד׳ר י. סהזן ויעגן ד׳ר הערצל, באריכם 6ין .אויקסילױם אקאדעפיקום ױדאיקוס׳ פאר 1921, נום, 3 פון זאםלבוך ,מ1ריה׳, םערץ, 1924 (אלע-אין ם1יל־ש); זונדל נײםאן;קאלאםײ)—א נוםער 6ין .איזראעליסישעם װאכענבלאכ׳ גקאלאפײ, 1891), נוםערן םון ,פאלקס-פרײנס׳ (סאנאק, 1910), ,דער םאג׳, קראקע״ 19:1), .םאגבלאס׳ (לעםבערג, 1911/ .די נײע צײם׳ (קאלאפײ. 1919), .דל הבדלה׳ (קראקע, 1911-בײלאנע צו דער ,ײדישער אילוםטרירסער צײסינג׳ז, .ײדישע פאלקם פאליםיק׳ (קאלצפ־י 1911/ 2 גוםערן, אן א1י8רוף פין .חנץח־ ם׳; פארלאג ב. קלעצקין (װילנ?נ>-עכלעכע בריװ פין ײיישע שריפט• ששעלער; י. ם• לעװ (פלאנסק)—,בללים׳ פין דער געזעלשאכם ,עזרא׳ (פלאנסק, תרם'ז); ל. שװארצבערנ (לאדז) — א שילער• זשורנאל םון דעד באראכאװ־ש ל אין לאדז (1921), נום׳ 1 8ון רער אדםאדאקס־שער צײ.ונג ,די ײדישע שסימע׳ (לאד/ 1924). א באריכם 6ון דער ,געז• צו שםיצן די ײרישע ערד־ארבעטער אזן בעלי־מלצכית אץ א׳י אין סיריע׳ 6ון די נעזאמלםע אונ• סערששיגונססומען פורים תרע׳ג <אדעס, 1914); מענדל פרידמאן <װארשע)-39 נוםערן 6ון דער װעכנסלעכער ױב;ל>ום בײלאנע צים ,?רײנד׳ (פעסערבירג, 1913), דאס ,װאכנבלאם׳ 6ון ,סרײנד׳ (יוארשע, 1914-1913), 30 נוםערן, .סעאטער*װעלס' (װארשע, 1919—1920)—די ערששע 20 נוםערן; לײב ראמלער (לעפבערג)-3 נוםערן 6ון דער צײסונג ,דער איזראעליס׳ (לעםבערג, 1870); א נוםער 6ון לעםבערגער .טאנגלאט׳ פון יאר 1914 םים דעס מאניפעםט םון קײזער סראנץ-יאזעף נאך דער קדיגס־דערקלעדוננ, אן עקזעפפלאר 6ין דער בראשור ,די שרעקלעכע הריגה א־ן האםעל און זאבלודאװ גלעםבערנ, 1903)׳ א תנא־ם פון יאר תרג׳ה; יצחק שיפער (טארנעי-אן א1יפרוף צו די װאלן אץ דער סארנער קהלה און א פאר קלענערע דרוקזאכן; לײזער דערצין (װילנע)-2 נוםערן פון פעסערבורנער ,6רײנד' פון יאר 03ל1 און א בײלאגע צו דער ציים נג פון ועלביקן יאר; ז. שעכ.ער (גאלאץז-נומ־ 13 פון דער צ־־טונג ,שופר ישראל׳ (בוקארעשט, 1903/ נופ׳ 6 פון ,ברית-עם׳ ויאס, 915;/ ,ציאנול׳ (א רוםעניש ײדישער זשורנאל, בוקארעשם 1912), ,דער המן־םאש׳ יגאלאץ, תרנ׳ה/ ,אהבת צי1ן' גופ׳ 7 יגאלאץ, 1898/ א רײ יידישע הוםאריםסישע צײםונגען 6ון גאלאץ (פיס לאסײנישע א1תי1ת): ,דער הפן-סאש׳, .די גריגע בלעסער׳, .שבת הגד1ל' 6ון (191, 1911, 1913, 1916 און אנד. (המשך קימס) פרן ברירו ארן ארטיקלען □ ם. קאגאנאװיסש, איװיע, לייגם 8אר אין א בריװ צום יװ׳א אויסצו6ארשן אויפן װעג 6ון אן אנקעסע די געשיכסע 6ון דער ײדישער ארבעסער-באװענונג. די אנקעסע זאל ארוםנע• פען אלע סארסײןן, װאס זענען געװען סעסיק אויף דער ײד. ארבעםער.נ$ס׳ זײער קאםף םיםן צאריזם 6אר פאליםישער 6רײהײם, און דער קאםף קעגן קלעריקאליום און םאר בעסערע עקאנאפישע לעבנס-באדינגונגען אױף דער ײדישער גאס. □ זני שפירן, פיעלעץ, שרײבס: ...אין דער זאמל• ארבעס 6ון אינסםיס. װעל איך זיך זײער גערן באםײליקן, איך האב א6ילו ש1ין גרייט א היפש ביםל םאםעריאל... פאלקסטים• לעכע רעדגםארסן און א1יך װעגן ײדישן דיאלעקם אין םערב• גאליציע. ס׳געםינען זיך בײ םיר א1יך עקז. םון א 15 ײדישע צייטיננען 6ין אונגארן ודארונסער בלעםער 6ון פאר 50 יאר