Literarishe bleter · 1925-12-11 · 84 (11.12.1925) · p. Seite 307

307 1^?. 64 ,לימערארישע בלעטער נ י ק *ין גוזטמזנהאנ: מיט ד״ר חײם זעיטל*ױםקים ײנילײ ה*ש ז־ך זזין בערלין געגרינדעס א קאנליטעס זזונםערן םארליץ םון טםעון רובנאױ, נרי *רויםױגעבן די געזםםלסע װעיק פון גרויםן דענקער *ון טריםטשסעלער. דער נערלינער עלוב-על-כם-קלונ ו,*ס נאשלאםן *רױסעוגענן * יזניל—זאמלנון לנניד ד־ר חײם זסיטלןווסקין. *ץ ניױיןרק *יז םןרנעקימען * ױנליםײערוננ *ין ו<ם גיעםסן ז*ל. וער ו־ר זסיט-אװםקי נםקומס נםור *וםנאליקע נ*■ נריםונגם״דעםעשן סון ג*ר וער װעלס. דער ױ*ישעװער ייםע-1סן־ם*ראיץ ה*ט *ײנגען־ונם *םײערלענע *קאדעםיע מיסױ*ך דעם 2 דענעמנער, *ויף ױעלנער עם זײנען *רויםנעסרןסן מיט רעדעסג ד־ר זילנערם*ינ, ד־ר י. קרוק, ש. מענועלס*ן, נח *רילונקי *ון זרננל. ס׳ה*ם געז*לם עםענען ועם *װנם מים * ,פײערלענע עםענונג־ דער פןרזינער םון פ*ר*ײן ה• ד. נןמנערג—*יז ער נ־ם געקומען• מ׳ה#ט קײן *ײן ליםער*ס *ון לערער נים געזען. אײניקע זײנען געױען םםינומען מים... םענץ *ין... ליםער*םן־פ*ר*ײן. נו שלום-#שס 25־יעריקן ױנילײ *ױ *ין ,הײנט־ *םגעורוקט * גרעסערער *רסיקל װעגן *שן און זײן ש#םן, דער ,הײנס־ ה#ס *ויך גע• שיקם * װזרעמע באנריםוננםױעגעש. ױנילײ״נרסיקלען זײנען *ויך געורוקס *ין דער דײסשער .װינער מארגעננײסוננ־ *ון *ין לעסנערנער .ס#גנל*ס־. קוםינסקײםעוסער אין װםרשע ה#ם *ײנגעןרונם ן ױנילײיםןרשםעלוננ, *ויף װעלנער ם׳זײנען *רויסנעסיןסן מים רעדעס ד־ר י. שיםזר *ון ו־ר םיכאל װײכערם. *ויך *ין װןרשעװער מעם*ל־ם#ר*ײן *יז אײנגע#רדנט געװ#רן * ם#ילעזוננ *ינער שלום *שן. די .ליסערןרישע נלעסער־ און קלענקין״פור• ל*נ ה#ם *רויםנעשיקס * נוגריםונגםיםע-ענרןם דעם גרויםן שריםסשסעלער. נ#ר דער װוישעװעי ליסער#סן״ם#ר*ײן שװײגס. *ון אױך דער .ם#• מענס־ *ון .םןלקםנײםוננ׳ ה#בן ז-ך וערװײל מיס *ײן װ#יס ניס #*נעיוםן אױף ועם יונילײ. *י וען װײל די .ליסער*רישע נלעסער־ זײנען נעװען די ערשםע, װעלױע ה#נן דערויף *ויםמעיקזוס געמונס—א־ז עם *םולז די בוקויעשםע• .קולסור ליגע־ *ױ די טעג וורך דעי ד#דסיקעי יוליב־י ם*ים#כס געװ#ין. עם *יז נעװעזן ם*ר * פ#רלעזוננ םון דעם יוננן דיכסעי יזחק מאינעי■ דער ויכםער *יז *ן ו שום םיבה געװ#רן *רעסםירס. .*. *ין סשעדנ#װיץ *יז די םעג נעשס#רנן דער נ*װ*וםםער ײזײשער *רסיסם *ון םעוםער״דירעקסןר *קסעלר#ד. דער ם*רשם#רבענער ח#ם נעש*ילס גנוױסע ר#יע אין לענן פון ײדישן םעוסער אין דער נוק#װינע. #נגעהוינן ה#ס ער סיס נ#לדם#דען, דורנגעמונס די לוםײנער גל*נץ-*ײם *ון לםוף *ריבער *ום נ#רויןירע*ערםו#ר. ד#ס איז געװען זײן לע*םער עס#ם. עס איז *ויסגעברןכן ײ װעלס־מלחםה, *קסעלר#ד איז קרונק נעװןרן. זײ טשערנןוױנעי ײײשע ברעסע װידמעם װ*רימע *רםיקלען ועם םערןרעםסן *ון *ין םורגעסנ• קײם געשט#רנענעם *י#נער םון ײדישן םעוסער• דער ײײשער בילדונגסױע*#רס*םענם בײם לעםלענדישן נילדוננס• מיניםםערױם אין ײגע םידם *יעם *ונםערהונדלונגען מים דוו העדמון װענן *יבעינעמען ײ םירוננ םון מלוכזשן ײדישן קונסס-טעאסער, װ#ם דןרף ד#רס נענרינדעט װערן. דער נילדונגסידעםורסומענס ם#דערס *ו דעם עװעק * נרע• םערע סומע. ײ *רינ*י*יעלע הסנמה םון לעסלענדישן נילווננס־מיניססעײום איז שיץ י# *ײף דער גרינדוננס־םגרזומלוננ םון זשיטל#ווםקי״יונילעאו-ם ק#דיםעס *ץ דרוםיוםעריקז *ץ בו*נ#ס״*ײרעס ה#ס געהולסן *גדעםערע רערע *רץ הירשניין. דער קןמיםעס *יז *ונעסר#סן ענערגיש *ו * ברײםער סעםיקײם. משה נודיר ה#ם *ין נױ-יןרק ײ סעג געעםנם ו ק#םע ם#ר *רםיםסן *ון ליסער*םן. דעד ערםןלג סון ערעםענונג״ןװנס *יז נעװען םוראדיק גרױם, *ון פיל הונדערםער הןנן געמוזם *װעקנײן נים נוקוםענדיק מער ק־ן #רם *ין נעשםוק *ון מיס *רםיזם *ײנגעןרדנסן ק*םע. וױב דעי ערםןלג םון קוםע װעס װײםער זײן *זױ גרױס *ין עס װעלן װײסער *זויםיל *רסיםסן *ון ליםע• רוםן זי נוזונן... װעס ז• זיך ל#נג ניס הולםן.״ ײ דרײ ײדישע קינםסלער אין נױ-יןיק, ז• ם#יד, י. ק#םלער *ון טװ#רק#װ, נרינדן *־ן הײנטיקן װינםעײםעו#ן * ײדישן םוריןנעטן-סעוסער. דער סעוסער װעם װך רופן .ם#ײ#ק#ס־. דער #ריגינול װעס זײן *ן #רינינעל ײײשער• רעדאקציעימיטגלידער: נחמן מייזיל / מ;לך ראװיטש כ ר א *ץ םיל*דעלםיע *יז ײ סעג געשם#יבן דער ײײשער זשורנ*■ ליםם י• י. רו יםב ע רג. רויטבערנ *יז עישם *ין י#ר 1922 נעקומען פון *וק• י#לנ* (קיעװ) קײן *םעריקע. *ױםן װעג ה#ס ער םוינרונס עםלעכע הדשים *ין מ#רשע, םיסנעורנעס *ץ .ס#מענם־. סוקס עריק הןם ײ סענ *ין װילנע געהולםן * לעק*יע װענן דעם ,קריזים *ץ דער ײײשער ליםערוםור-. ײ נערלינער םילםױרעשע *יז לענםנם םול מים ײ נםים סון 1 נײעם װאונדערםילם קינד מןריץ ש*םיר#. ד#ס קינד *יז *לם ונם י#ר *ון שיילס *י*ס *וזוםען םיס דעם נרויסן דײםשן פ־לם-#רםיסס עמיל יןנינגם• שוםירן שםוסס םון װילנע, נעלענם לעגסנס *ין ק#װנע *ין סון דןרם א-ן *יז ער ס*קע ורויסגע#6רן ולײן, װי עס ווםם ם*ר * ם'לם״ו?אונוערקינו, קײן נערלץ. ײ *רסיססן, *ו װעלכע עד ר,*ס זיך נעװעגדם, ד,#נן אים *וערשס שלענם *ױםנענוסען, ביז עםיל יןניננם ד#ם איס *נםדעקס. ענדלעך *יז ד# ון עכסער יױישער חשעקי קוגען. דער סןסקװער ײײשער םורלוג .ש ו ל * ו ן נ ו ך־ ה#ס *־ויסנעלןזן *ום י#ר 1926 *םענלעכן #•רײס*ק*לענד#ר. וער קולענוור, װ#ם *יז גרופיש נו• ורבעס דויך נ#ס*ן *לםמון, *נסהאלם םיל דוםן, געשיכסע-מוסעריולן און *ן*ולער*װיםנש*םםלענע נופערקינגען. -♦- דוד נערנעלםןן ה#ס לעזסנס נוזונם די גרעםערע ײדישע שסעס *ין לעסלונד. *ץ ײנע *ץ אין דװינםק ה#ס סען איס נונײססערס אויפנענוםען, נערנעלםןן הןס נעה*לםן לעק*יעס װעגן ײ *רןנלעמען פון וער ײײשער ליסערןסור און נעלײענס זײן דער*ײלוננ .דער קרונקער םענםש־. וי דער*ײלוננ הןם שסורק *ויסגענומען נײס עולס *ון עם זײנען געמונס נעװ#רן ךעס ײנסעי גרױםע #װ**יעם .*. דער ול-אוקרולנישער מלונה-םארלונ רעכנם אױס, וז *ין י#ח 1926 װעס ער *רויסנעגן סס# ד־וק׳בויגן ״דישע ניכער. 200 *ןליםישע, 200 קינססלערישע, 150 לערנניכער און■ 250 קינדעײליסערוסור. *וס *ענםן י#זי״*ײס םון שלוס-עליכם, װ#ם םולם *וים אין קומענדיקן י#ר, װעם וער קיעװער מלונה.ם#רלונ ורויסנענן *ץ ײײש ו גרויסי זומלניך לנבור ועס נרויסן שר״נער. ײ הננות װעין שו־ן נעמוכס. *ין רוסלונד װערם אי*ײ :־״=״ *זומלונג םון לענינם ולע *רסיקלען *ץ סרוגמענסן סין זײנע װערק, װ־ײ יייי * שײכויז *ו דער ײדנפיוגע. ײ זוסלונג װעס וערש״נען *ין ײויש• -♦- ה. לײװיק װײלס *י*ס *ץ כורקןװ• ײ דרוסוסיסע יוננםיסעק*יע *ין ניעל#־*עיק#װ ה#ס לע*םנס אינס*ענירם *ין *ען נילדער ײ געשיכסע םון דעס ײדישן רעװ#לו*י#נערן העלו הירש לעקערס *ון זי *ויפגעפירם. ײ *ױםירונג ה#ס שםןרק *וים• גענומען. *ין דער רוסישער #עםײלונג פין דער *וריזער *ױםשסעליננ פ*ר דעקןרזסיװער קונסם ה#פ *ויך אויסגעשסעלם עקסם#נ#סן דער מןםקװער יידישער מלונה־םעוסער. ײ ד#זיקע עקסם#נ#םן ה#נן אי*ם פון דער אויסשסעלוננ-זשורי 1*קיםען * אױם*ײנענוננ. -♦ *וס 5-םן יןרד״ס פון ש. *נ—סקי, װ#ס איז אויסגעפולן ועם 8 נןװעםנער, זײנען *ין ו רײע גרעסערע ״ײשע שםעם *ין יױלן וײננעןרדנם נעװ#רן נעדענק-ןװנסן• *ום 50 גענורססײונל פון ש*ול טשערנינןװםקי װעדן וענרײם *װײ מןנןנרופיעם *ין הענרעןש װעגן דעס דיכסעי. *ײנע 6ין הלל בבלי גײם נקרונ ןרויס *ין *םעריקע. ײ *װײסע שרײנס אי*ס משה קלײנםון. -♦- .*ץ *־ץ׳ישראל *יז דערשינען דער דריסער בונר םון דעם ויכ־ טער *ניגדור םײערשםײנס הענרעלשע *תנים. דער נונד הײכם .אינסער רוי• סע היפלען״ *ץ *נסהולס מלהםהױער*ײלוננען. ♦- *שר נורןש דרוקמ *י*ס * נײעם רןסון *ץ העברעיש םיסן נןמען .ננפרים־. ♦- *ין דרום-ופריקע *יז לע*סנס נעשםןרנן רער יוננעי ײײשער שו־ײנעז• ו־ר ה• נריל. דער פורשסןרבענער שסומס פון קןװנער ליסע. ם*רןי#רן *יז ער נעװען *ץ נערלץ, װאו ער ה#ט *רויסנענענן ו נונד דרומען. ײ נעססע סון זײ *יז ײ דר*םע ,שאול״. דער יןהונעסנורנער ליסע• יאדישער םןראײן הןס אײנעןרדנס *נעדענק׳ןװנם נןנן פורשטןרנענעס ױננן שר״נער. דער פ*רשס*רנענער *יז געװען םון פוך *סעדינינער *ון *יז *סןרק פןםולער געװען *ין ײ ײײשע קרײץ פון דרוס־וםריקע• -♦ ס׳זע*ם זיך *ץ *ין *ינגינן דערשײנם ו נוך נןװעלן סץ ם ע ר יןזען—שסעלץ•