Literarishe bleter · 1925-12-04 · 83 (4.12.1925) · p. Seite 291

*291 ליטערארישע בלעטער 83 .■ןא נ י ק די ײרשים םון פןרשסןןרבענעם ב*קאנםן רוםישן שריםמשסעלער מנמין סיביריאק הצבן איבערגעגעבן זײן ליסער*יישע ירושה, װעלכע בםשסײם סון אײניקע מאנוםקריםסן און כריװ״זאפלונג סון היכער 1000 נומערן, דעם םשעכעװימוזײ אין מאםקװז. * ־*> אין םארלןב .נןװאיא מםקװא״, מןןסקװע, איז רערשינען א רײ• כע ״אנםאלאגיי סין דער רוםישער ליריק אין 20״סן יארהונדערס״, עונויםגע• שסעלם סון י. ס• יעזשאװ און ע. י. ש*מורין. אץ דיר אנסאלאגיע זײנען *רײן לירך צגו ײכטער. די *בםאלאגיע איז אײך םארזען נויט דײכע ביא״ביב• ליאג-אםישע נאסיין װענן יעדער דיכסער באזינדער. ־♦• דער דײסשער דיכםער יאהאנים בעכער, װאם די דײםשע סראקו״ רגסור האס קאנסיםקירס זײן בוך ״דעי• מת אויםן םראן״, איז לײסנס ארעם• סירס געװאין. דע־־י שויסא־־באבד םון די דײםשי שריססשסעלער האס סיא״ שעםסירס קיגן דער װילקיר סון דער דײסשער ױססיץ לגבי דער קונהס און ליטעראםיר. רי מחברים םין דער רעז^לוניע אסעלירן *ו די מאםנעבנדע םאכם• ארגאנען, זײ זאלן ס&כן א סוף נום אומדערלאזבארן ניסםאבד אזן רוםן די עפנסלעכקײש נו סארסײדיקן ײך אין קגםף םאר די רעכס סון דיר דײםשיר ליסעראסור. רי לעצסי גײם סרעפן מיר אין א װארשעװיר ײרישע נײטונג נןסינן און נירקילארן סון דעם אםןליקן, שײן לאנג נעײנענעם .ביבליןסעקן• נענטער״. ן יןר נײס הןט מען קײן אײן זינונג ניט נונײסגערוםן, און אינס^ משסע*ח, װיל מען סון ם׳נײ װידער טיטיק מאכן דים אובסזםיקן .נעבםער״. אױשר איז עם: יי נעװןי-םעני, הילססלןזע ײדישי ביבליןסעקן גײסיקן זיך געװ ם אין א ןנפירנדער הובט. ןנער א-ניקי מיסנלידער (נסים די העלסס), װןם זײגין אויסגיקליבן גיװןרן אײםן ביבליןסעקן-נוזאמענסןר״ װײסן װעגן קײן שום זוך ניס. דער ״כיבליןסיקן״גענםער״ הןט קידם״בל בןדן־סס זײן א געזעישאשסלעכע אינסםיסיניע, נים לחם אזאך, װןס פ״קןן יעדעס םןל אומ״ געסרעגסע־הײס ןנכינדן עמעץ אן אנדיר אירזןן. איז שוין טאקע הםקר א װעלס 1 דעי־ מןסקװיר העברעלשײ םעאטיר ״הבימה״ איז װידער א*ײנ״ גינומען אין דעי ליםסע םון די סעאםירם, װןס װעין נעשםינס דויך דער םלוכה. די מןסקװיר ״הביםה״ הןס לינם םוף 1924 ניס מיר באקומען קײן מלוכה״געלסעי. דער אינסיקער באשלוס איז ןנגענומען אדאנק דער שמדלנומ סון בילדוננס״קןפיםאר א. לונאסשארסקי. .*ײ מארק שאגאל הןס לענסנם אײסנישסעלס אין א אאר זיר קינסס״ אײםשטערונג זײנע 100 איליםסראניעם נו נ. װ. גןבןלם *סײסי נסשות״. דער רוםישער קריםיקער א. ליװענםןן שרײבס װעגן די דןזיקע אילוםםױאניעם: מיר הןבן זיך ןפכז גיחידושס, הלמאי גןגןל הןש דןם דןײקי װערק ןנגערופן .יןעמי״-אינס נןך שאבאלס אילוםטראניעס—איז דןם אינז שײן קלןר״נ א גיילינער זשורנאליםם הןס לינסנם בןזיכס די אלםנה םון זישע ברײסבארס. עם הערשם דןרס אץ שסוב א םיבירהאססע נירק״שסימוגנ. אלע גר-םן זיך נו נירק״אײססריס;־, נרי נו דעקן די חוניח סון זײער םאר• שטןרבענעם בעל״םסרנם. עס גרײם זיך די סרײ, דיר ברודיר ױסף, דןם קינד און דער געװעזינער דינע־י סון ברײםכארםן. א שסעסערדיקע ידיעה מילר;ס, אז דער ברודער איז שױן בײ רי *ראבן סאראומגליקס. יער כױסארבעסער םון .נאש ■שעגלןנד״ איזאק דויסשער הןס גע״ האם א לענגערן געשםריך מים װלאדיםלאװ רעימןנס״ נװישן אנדירן הןס רעימןנם בעזןגס: ״עס םאכס פיר *שום נערװעז דיר געדאנק, אז אונםער אײן דאך און נפעם אונסעד מײן נןז װאיינם דן מיס אינז א םןלק״ װןס םיר קינען ים לחליסץ ניט. םיר דארסן הןנן אבשומסוחריקי סריבונע. פען דארף זײעי׳ פיל איבערזענן סון דער ײדישעי״ ליםיראסור. בעיקר דארסן זיך דערמיס שארנעמען ײדן, װןס זײנין גלײכנײסיק ■וילישי שרײבעי און װןס קענען ײדיס. זײ דארםן זיך ניס שעמען מיס זײיי־ קענםעניש פון דיר ײדישעד שןראך׳.—גירעכטע סענית, נןר הילסן װעלן זײ ביט. ײדיש״קענען װעס בלײכן א בושה אין די םסערן םון די ■ײלישע שרײכער, װןס שסאמין םון ײדן. מיד האלםן די װערסער ריימןנסס ם*ר זײיר װיכסיק. מען מוז ניען די נײסיקע קןנסעקװיננן. און װידיר א פראגי: װאו איז דיר ןדרעם? נו װעמין דארף מען זיך װענדןז רעדאקציע׳מיטגלידער: נחמן מייזיל / מלך ראײיטש כ ר א ▼ דער םויפ פון םסעפ*ן זשערןנםקי ה,ט *ייסגעברײםלס ג*נץ .וילן• זזין דער לװיה הןנן זין בפםייליקם נםעס >לע קרלםורעלע נרופירונגען פון ניננן ל*נר. *ו־ך די ײדישע קולסורעלע *ינסםיסוניעס זײנען געױעזן שס*רק פ*רסרעםן. דער װ*רשעװער פעראײן פון ײרישע ליסערשסן *ץ זשודי ניליסםן הןס נעשיקט מיכגעפיליםעלעזרנמען ני זײן םרוי *ץ נו רי .וילישע ליפעד*סןיפ)ר*ײנען. נװײ רעלעג*סן פון ליפעי־גםןיספיאײן (י. העפםמ*ן *ון י. י. ז־נגער) הןכן נעםר*נן ו קײ*נץ מיט נעהעריקע אויפשריפםן *ין ײריש *ון *ץ פויליש. *ין די נןענסםטע נומערן װעלן מיר נרענגען ו נרעםעי־ע *י• נעס װענן דעם ם*רשט*רבענעם נרויםן שרײבער *ו דעס װ־נוח. װ*ס איז נעפירם געװןרן *ין די .ליםערארישע בלעסעד״ *װישן םשה נר#ס *ון *הרן נײכלין װענן מ. נר*ם *רםיקליסעריע .קינסם, שונד *ון שטוםילעין״ שרײנס *ונז *ונזער מיםארבעסער םשה ג־*ם: ,נןסש לויס די נללים םון נ*רל*מענסאריזם קימם פיר, דעם רעפערענם, ו*ס לע*םע װ*רם, ז*נ *יך םיך םוגדעססװעגן *פ םון דעם דאזיקן ,רענם־. װײל *יך ה*לס, *ז עס *יז ענדלעך *ײם *ו ליקװידירן *ײנמ*ל ם*ר *לעמ*ל דעם ג*נ*ן ש*רםזץ, ױ*ס ה*ס זיך *עשפילם *דום מײנע דערפ*נסע *רסיק• לען, פשוס פון םיםנעסיל *ו די לעזעױ, װ*ס װערן *לעמ*ל נעל-נרחם *רײנגעריםן *ין *זו געדיכסעניש פון סנױת *ון די*לעקסישע שפי*לעך׳ ר#ס דערװײםעין זיך װ#ם *מ#ל םער סון רעס ענם-הננײ *ון װ#ס ק#נען שוין, *ין זײער *ינערלענער *פנענונדנקײם פ־נם *יקר *זוי*וז#גן גײן *לײן, *הין *ון *הער״ *ן ו סוף. *1* פין ם#לעםיק ה*לס *יך פ*ד *־מפר#דוקסיװ *ון *װעקל#ז״. װילנע ה#ם זײער ה*ר*יק *ון װארעם געםײערס דעם *װ*:*יק• יעדיקן ױנילײ 6ון ש• ניגער. דער װילנעד ליסער*סןיפ)ר*ײן ה#ם *ײנעןרדנס * ניגער־*ק*דעמיע, *ין װעלנער עם ה#נן זיך נוסײליקם *לע חשינססע װיל• :ער שרײנער. דער .װיינער ם#ג״, װ*ם ש. ניגער *יז נעװעון וײן ערשסער רעדשקסןר, ה#ס נעװידסעם דעם נורימסן ײדישן קריסיקער מערערע *רםיקלען. *ס *יז נן*ױננ. *ט *יז י.ויײספ, *ז *רנעס םון *װײ י#װ*ע:דליק *יו נים געפולן *ויף * שסײנעדד-קן נ#דן. ם*י דער פײע־וננ ה#ם דער הילנער לי• םערוסן״פויאײן *רויםגעלן ם * ־#זרנרערן *ויפרוף *ו דעד װילנער ײרישער נעזעלש*םם *ון דערםןנס, *ז װילנז *יז נעװען ם*ר ניגערן זײן גײססיקע װי4 .+■ די פולעםסינישע *פערע-נעזעלשופט הןס פו־עפנסלענס *יר פר#נ• ר#ס פארן לויפנדיקן סעו#ן• אץ וער רשימה פון קינםבלער געס־נען פיר די *ונוערע לינע קינסםלער רוח לעװיאש *ון משה רודינןװ. *•ן פר#ני*ם פון דעי *פערע—דער נעסםער *ײרןפעלשער *פערע-רעפערסואר• דער װילנער ײדישער לערער״סעמינאד, די קױין םון מןדעינעם װעלםלעכן ײדישן שולװעזן *ין עוילן, *ױ *ין געפ*ר *ולינ מאםעריעלער נוים. רי שול#רג*ניז**יע ה#ם *ננעהויבן ו דריננענדיקע הילףיאקעיע. דעד נ*װ*וססער לןרזער ײד־שער קינםסמןלער שפואל ני־ןדזענסקי פןרם #• רי םענ קײן *רץ-ישראל *ו נ#זע*ן זיך ד#רם. דעם 19 נןװעמנעד *יז *ין נױ-יןרק םןיגעקומען ו םײערלעכע *ויםנופע לננוד ש ל ו ם * ש ן. פ#ר * זײער גרויסן ע־לם ה#ס רער דינםער דעי*ײלס װענן דעד ל#גע פון די ײדן *ין פױלן. די רעדע *ון דער *פעל װעגן הילף ה*נן נעמוכס * סיפן רושם• *ץ נױ-יןרק *יז די סעג דערשינען * נוך םון * ב ר ה ם ק #• סיק .דןס לענן פון * ײדישן *ינםעליגענס״. עם * םעכוורןיװערק פון * קול. סוד־היססןרישער נודײסוננ. דער מחנר זע*ס פ#ר *ין רעם דןזיקן נוך די זנרונות םון זײן םןסער יחזק*ל קןסיק• די מןפקװער .הניםה״ װעס *נהײנ 926( נוזוק *ײר#פע *ון *ויך קופען קײן פוילן. ךי סרופע *ײלם 50 סיסנלידער. *ין פוילן װעלן נוזונס װערן פ#לגנדע שםעס: װורשע, װילנע, ל#דז, ני*ליכס#ק, קר#קע יץ לעםנערג. װי פ*ר*י#רן *ין װינטעריסעז#ן ה#ס *ױך הײער דער *ענטיאלי קומיסעפ פון די ײדישע *קנועמיקער *ין פױלן געעפנט ו נוװעגלעכן פןלקםיאו• :יװעיסיםזנט. דעררןזיקער ב#װעגלעכער *וניװעיסיםעט פורזןרנם די פרןװינץי ששעם םיס לעקס#רן *ױף פ#פולער'װיסנש*פםל־.נע סעסען• די נ#דיננו;גען זײ• נען זײער *ונענגלעבע. םורװולםע־ *יז ש• #ברוסזנן. *דרעס: נײע װעלס 21. ײלינ דעם מונגל *ין * נרײספ#ר*װײנסער קולסוריןרנז ניז**יע, *יז די רער• מןנסע •##ולערע לעקם#רן>גרופע זײעד נו*לעך ם*ר דער װיסנדןרשסיקער ״דישער פרןװינץ. דער װילנער מחײ פון דער היםס#ריש־עסנ#נר*נישער געזעלשופם *ײפן נ#מען םון ש. *נ—םקי װערס לע*סנס פיל נוזונס םון שילעױק#רם#ר#*יעם