Literarishe bleter · 1925-11-13 · 80 (13.11.1925) · p. Seite 242

30 .זא רישערארישע כלעםער 242 כ ר א נ י ק אין פןנסװידעא אין אררוכוו■' מײבס ןן דזגרשױינעץ 1 ײדימ נײ• סונג אין עס עקסיסשירם ■ סםענדיק ײדיס סווסןו. ססוגיסלאװ ססיבישעװסקי ד.ןס לאזסגס גאהאלסן >ין ׳לןדז > פןרלעזונב װעגן ״דער סרוי אין זײן שאםך. די סןרלעזוננ מןס *רײסגערוסן ו גרױסע םאיאינסערעסירונג אין•♦״ וױ גקמײגלעך אין םראגן# מןם זײנען נובע די םויליסע ליסעראםור.—אין ײדיסע קרײזן״ אגרויסע םזראיגסערעסירונג ריסס לעעםנס ןרויס אין עגגלןגד דער נײער רןמאן פון ח. נ. אועלס. דער רןמ>ן סילדערס דןס לעבן סון ו מענססן״ װןס איז אויף ■ ספיר־סיססישן סעונס עוסעליק ןמןל געװןר געמןרן׳ או ער איז ■ רעאינקןרנאזױע סון ■גײיסן ■םיריםן קיגיג. דער דןזיקער העלד, מןס װןנדעי־ס בולד אין מסוגעיםיהויז *רײן, מערס דןרס אויםגעהײלס מיס דער פסיכןאג$ליסיסער מעסןדע סון סרןסעסןר סרויד• אועלס רןמון הןס דעס גײעסכן ערסןלג בײס ענגליען ייבליקום. דער הונדערסססער נעגורםם״סןג םון דעם מולנער און ןפערע-ן• קיגיג יןהון ססראוס מערס א נס מיס דער גרעססעי סןמוע געסײערס אין װין. יןהאן ססרנוס איז דער שוסער סון סיסיסן מיב^ר װולנער, זײן מוויק הןס בשעמו אײנגענומען ו מעלם אץ הןס אים פארסוסם דעם סיסל ^דער נןפןלעןן סון מ־זיק״. שםראום הןס געסענהם: קןססןנירן *יז וײער לײכם. עס סוז נןר עפעם אײנסולן, ניס מער װי אײנסולן. ס׳איז ערשינען דזר ערשסעי נומער סין דעם אילוסםרירסן מןכנ• בלןם סןר ל םערןסור* ק*נסט וון ןלגעםײנע קולםור״עניגים .קולסור״/ װןס הןם ןנגעהייבן נו ערפײנען אין שיקוגן. דער נומער אין ולגעמײן מדכס וײער *גיםן אײנדרוק. דן הןבן םיר: ש. ניגעו-ױ אויסנובן סון *קול״ סור״בלןס (*בריװ), װ• גןסאנסןן — סור״בערגסןנישער און בערגסןנישער בןגריף װעגן פרײען װילן, מ. לעװין—סןדרעס געלער (■קינססלער), םשה נ ■ ד י ר—מןריןנעננשסיל/ ל. מ י ל ע ר— סגרװ״ס ^קולםור״, ע. קןרמנן — דןס בעזונג םון לעבן און סויט (מעגן נפתלי גרןם לידער ךער װײסער רײסער), *. ר * ב ן י—געקוםען איז ■ייד קײן ■מעריקע (רןמון), לידער סון ה. רויזנבלןס אן ם. ד*תידם*ן. דעדנןך גײם * םסעניעלע רוב־יק ס*ר םעוסער, קינן, מוזיק, ביבליןגינםיע און ליסערןרישע כרןגיק, גןסינן װעגן קילסור און שוליוי־בעם א. *ז. מ. אין גוםער קיפען *רײן יײך בילרער *ין אילוסםרןניעס. דער ניםער ה*לט 2נ זײםן, םיר בןגריסן װויעם אוגזער ברודער״ןרגון און װינסשן *ים ארינות״יםים. די א*ניני*סןרן קופס *ן אסתער יישר״כוח. אין דער דײסש״ײדישער נײכונג .לײיניגער ײרישעס פוסיליעןע בלןס״ דרוקן זיך לענסנם סיססעםוסיש איבערזענונגען סון דער ײרישער ליסע• רוסור. דעד איבערזענער איז סיל׳־ס סונעסה• דעם נןבל״*רײז סון הײנםיקן יןד ס*ר ליסערוסור נוקומס די נןרװעבישע שדײבערץ זיגריד אי&סוד ס*ר איר װערק ,*קריסםינו יאמראנסס*• דער״. די דןזיקע יריעה איז נןך ניס ב*שס<טיקס. די נײסונגען דערגײלן * איגסערעסאנסע געשיכסע, מןס הןס זיך אין דער לענשער נײס םארלןסן מיט *לןנדןנער לעזער. ער הןס אין ון *לסער בונהננדלונג נעקויםט * שײן׳געבונדענעם עקזעםסלאר סין ןן *לט, ןבער װײניק בוקאנס *ון װײניק אינםערעסונם בוך. זײעגדיק ןבער *ן אויסדיכ• טיקער ליבהןבער סון ביכער, הןם ער עם דןך געלײענס םון סןװל גיז סןװל. סלוניס בומערקס ער, ןז גװײ סון די לענסע בלעסלעך זײנען ניזומעג״ געקלעסס. סןרזיכסיק און פיס ליבע שנײדס ער אויף די בלעםער, נדי אזיך דןרס נו לעזן דעם לננגװײליקן אינהולס. נו זײן סורװאינדערובג הןס עי דןרס געסונען 5000 שילינג אץ ייעיבײ ן נעסל מיס ןז* אויסשריםס: ,ערנססער לעזער, סר~נד םון *ס דעם בוך, װןם דו הןסס עס *זוי געסרײ געלײעגס ביז נום סוף, םארדינםס די דןזיקע בושײדענע בולײנונג״*. הײסם עס, וז סען לײענס לוגגװײליקע ביכער, קען םען *םןל אײך עסעס געגיםן... דער בןריססער *מעריקןנער קינ*״סס*ר יןועף קילגור הןס לענדנם געסײערס זײן 366״סן סויס ס*רן םילם״*פןר*ס. ער איז אין פשך פון זײן סילס״סעסיקײס שוין געשסןיבן מיס *לע מעגלעכע סויסן. ער איו סילסןל איבעיגעסןרן סין נוגן, אװםןמןבילן, סד*מװ*יען. ער איז געשןסן געװןרן םים *לע פעגלעכע רעװןלװערן, ער איז םןרגרעגם און דערסרונקען געװןרן. נןר דער הונגער״םדיס סעלם... װןלס ער געװעזן *ן *קסיןר סון ײוײשן םע״ *סער אץ *ײלן, װןלס ער אײך דעם םין סויס גיס געםעלם. אין מינכען װערם איגם נוגעגרײס די *ױפסירונג סץ *דדןםע .ונ ן און אסתד״ פין קלןוז מ*ן — * זון סון סןמוס מון. דעד *װסןר איז *לם ערעס 20 יןר. גןר דןס שסיק קען דערװײל גיס װערן *ויןגעסירס, א. ליסװ#)ק פןרם *ס די סעג קיין * מ ע ר י ק ע. א• לים• װוק הןס סאדברוכש אין סוילן 4 יןר אין ס*ר דער נײם הןס ער רעדןק• סירס (דןס ה-סס בײ א. ליסװןקן *:נעשריבן נפעט *לײן דעם נוננן מן• סעריןל) אין װילנע * פןליסיכ־געזעלשוססלעכע װןכנבלןס, גױסגעןרבעס אין *קולסרר״ליגע״, *רײםגעגעבן דעס זשורנול .״קולםור״ (2 נומערן/ געלײענס לעקניעם זױבער סןרשײדענע קולסור״און ליםערןסור״פרןבלעמען אין װןדשע, װילנע, לןדז אץ אץ םיל שסעס און שסעסלעך. געשריבן די לענסע פןר חדשים אין *סןלקסנײםונג״ איכער שרײבער און ביכעי, מיםגעורבעס אץ די ,לימעראײשע נללסער״׳ רעדוקסירס דעס נזײסן בונד ״רײסן סנקס״ און לסוף ניגעגרײס פןרן סורלוג ב. קלענקין ו בוך עסיוק און זכרוניח ״װ*ס געװען״. דןם *פםןרן סין ח׳ א. ליסװןק סון סוילן װעס געװים?יך לןזן גל־יך ס־לן אין איגזער ניס איכעריק״רײכער קילסיר״װעלס. פיר מינסשן איס נ חבי־שן זײ״געזונס. אגרום פון ל. שאפירא ־*- ל• שאפירןן, דער מתבר פון * רײ נלענגברע נ*װי.ל[ *י[ ך/ר איבע־־זענער סין ם*ל װערק (װיקטןר היגןם .גבור אין קײםן״, ר. קיסלינגס — ״דןס בוך םון דזשןנגל״, װןלםער סקןסם .אײװענהן״ *ץ סש. דיקענס ״ײ שרםה אץ לןנדןנע,־ סירםע״ א. א•) איז * שסיק נסאר. יןרנלונג װערם ער װי םןרסולן םין דעד ליסערוסוד. אץ *ס אין דעם ערשט״דעישינעבעם מן• נןטשריפס ״זונלונד״ (לןם *נגעלןס, קוליסןרגיע) געסינען םיר *נןסיץ— * סץ בי*גי־*ס-ע—װענן ל. שוייר*. *ל. ש*פירן—װערס דןרס נװישן *נדערי דערנײלס — װאיינס אין ק*ליס*רניע שוין בולד סיר י*ד, און װײל ער ה*ט לענםנם ג*רבישס פןרעםנס^עכס, הערס איר *פם, וײ פדן אײן זײס זײנען זיך זײגע סיײנד שסןרק פנער, װ*ם ער .שװײגס״, װי זײ רדסן ר*ס *ן — און סון דןר *נדער זײס, קענען דןם *נדערע נים בוגרײםן, װי וז* סולונם שןפס םעי־ גיס. ...ל. ש*פ*ר* איז כײ אונז דער חשובסםער דיכסער, אץ חשיב איו ער בײ אובז, װײל ד*ס, װןש ער ר*ס געש#פן אײגבם, הןס אונזערע ליסערן• סור דײכער און חשיכער געםאכס. ד*ס פ״עםדע, װ*ס ער ה*ם *רײנגעסרןנן, איז קלןםיש, און ה*ס געה*לםן דעש ײדישען לעזער זיך נ*ק*נען מים די גיע• סערע װערק סין דער װעלס״ליסע־־ןסור... די בעסערע פץ אונזערע קןלעגן ד* װײםן װי *פנושאנן ד*ם, װןס זײ קומט איים גי װאיינען אין אײן שס*ס כדם ל. שאסירןן. אונזער קינסס• לער, װי הירשכײן, ענסין, ניגער און *נד., װןס כאזוכן ק6ליס*רגיע, געדענקען, *ז מןפיר* איז אין ק*לים*רניע, אץ הןנן הגאה סון זײן שיחית חילין, װ*ס נײכנס זיך אויס מיס פיקחות און קלןרקײס• שופירן איז אוגזער ברעססע ײרישע פערזעגלעכקײם, װןס מיר סורםןגן דן אץ דער גרויסער םשפחה סון *ײרישע שײםסששעלער... ז*ץ קרײז דן איז *ן ענגער, דערש■־ ןבער *ן אײם• ריכסיקער און איבערגעגעבענער, װןס װײסן זײן אםתן װערס 6ןר אינזער גײ• ער ײדישער ליסעראסור.^״ אץ ניזןפענהונג םיס די נוגרײםונגען, װןם װערן איגס געמוכם נו ס־יערן דעם 0*״סן געבורסס סןג סץ ד״ר חײס זשיסלןװסקי, הןס דרי• סיבםקי *יויסגערוקס דעם פר*יעקס, *ז די ײדישע נ״טונגען זןלן זוסלען * סןלקס״מתנה םאר דעם גרײםן שריםסששעלער, נדי נו בעבן אים די מעגלעכ• קײס נו סןרענדיקן רולק זײנע װערק, װעלכע ער סלננס. סלעגער סון סןלקס״פתגות פןר גרויםע שדײבער זײבען אין ײדישע קרײץ שוץ ןפס נע״ װעזן. הלװאי זןל דער דןזיקער *יןסיקער פלון םין דער זשיסלןװסקי״םןלקם• מתגה זײן דער ערשסער, װ*ס װעס סארװירקלעכס מערן. .*• דער דיכסער ל. קװיסק* געפ־נס זיך אינס אין רוםלונד, װאוודן ער איז געקופען סון ד־יסשל*גד נ*ך זײן *סס*רן אין 921( סץ מןסקװע. די געזעלשוסס *װגס״קורםן ם*ר *רבעםזר *ידנס אײן סיססעם*• סישע װיםבשופסלעכע פ*רלעזונגען אין װזרשע, אין זיל ,אונזער הײם״ <ק*ר• מעליגקי 23). די פ*רלעזונגען קומען פ*ר יעדן דינססןג אץ םרײסןג הןלב 9 *װנס. יין סר*ג־*ס גײען *רײן ס*רלעז*נגען םון פ*לגעגדיקע געביסן: ם*ני*ל• עק*נ*מישע װיסגשןפס, געשיכסע, נע*גרוס'ע, עסנ*גרןפיע, ליםערןסור, קוגסס, גןסור״װיסנשופס, היביענע. *נסירער ד״ר אייזנשסודס. בײס װןרשעװער ײדישן קולסוי-ומס איז *רגןניזירס געװ*רן *דרןםןסישעױ קרײז פון מיסגלידער סון פרןסעסיןנעלע סןראײנען. *בנופירן סיסן קרײז װעם * פרןסעס־ןנעלער *קסיןר. אץ 6*י*לןג ״די וועל-״ (װןישע) ערשײנס ם• בערס געשיכסע סון םןניןליזם, ײדיש ױםף לעשנינסקי. דער ערשסער כ*נד .*לסערטום״ גײס *רײם זײ סעג. אין דעס זעלבן סןרלוג איז *רײם דושעק לןנדןנס רןמון — פןרסין אידען, ײדיש י. י. גרןדזעבסקי, דערװײל דער ערשסער ב*נד.