Literarishe bleter · 1925-11-06 · 79 (6.11.1925) · p. Seite 227

227 79 .זא ליטפרארישע בלעטער כ ר א נ י ק .+. *ין ש*רל*ג נ• ק ל?נ * ק י ן דדיקן זיך *י*ט *ון *•נגינן דער■ ע״נען: שלוםיעליכם — *לע װעדק (די נװײבע 7 נענוןד 8ון די 28), י. ל. שר׳1—ליםעישסור *ון לענן (נ*ני ו׳ל^׳, י. *פ וגןעו —?188 (ר*• מ*ן, פון דער סרילאניע .*ין שוילישע װעלדעי׳), *ױם די חורנ-ת (גןװעל;), ר״ ליױויק — חינכעדן של>ס (די ונשיסה *ון סינירעד לידעי), *. ליס־ וו*ק—װןס געװען (עסיודן *ון זנרונות). ס*רל.נ ח. נזש*ז* (װ*רשע) *יז עונעשד*סן *ונוישו*מלען *ון *רויסגענן *לע ױערק סון ז. סעג*ל*װיטש. רי או-םלשגע *ױ *ויס■ נערעסנס *ו-ף 2< נענדער. *ין דער עדשסער דײ װעלן געורוקס זיין: * *• עסען — ערשםער נ*ני, די ר*ס*נען — אײניק *ײנזום, *נ*רניססיש םײדל, ר***נםישע י*ר;, זאםלוננען פון נ*װעלן, מושױת פון דעי רוסישער ק*ז*דמע. די דןזיקע *ויפלגגע װעס *רויס *ין לויף שין הײנטיקן װינםער. די ערששע נענדער עישײנען די םענ• *ין זעלנן ש*רל*נ גר־ים ז-ך נום דרוק *ין *ינ• נינן ײעט ערשיינען: י. שיפער—קילםור געשינטע פון ײדן *ין סוילן נעת סיטלעלםער; י ה ו ש ע פ ע ר ל ע-מירל (ר*מ*[), *ין ל*ני ש ן ױײסל (ד*מ*;). די עסטרײכישע רענירונג ה*ט *ננעהויבן *רויסעונענן םעריע פון 120 נינעד *ונטעד דעם נלסען ״דײסשע לינערגסיר*. די *ו-ם:*נע װעט זײן זײער ניליג *ון רעט זײן נעיקר נפשס־סם ש*ר רי שולן. די רײטסע ליטע־עסור װעס ד* זיין נ**ינעס לייס ע**נן *ון *ו יעדעי עפןכע װעלן ע-נענענן װערן וײ װינסיקסוזע װערק *ירע סיט די געהעריקע ק*סענט*רן. די ערשטע ניכער װעלן ש ין דערשײנען אין נ*ענססטן ׳*ר. די רעד*קט*־ן פין רער *ײסגאנע זיינע; ננריססע װינער גערסזוניסטן. דער ײדישער *רטיסש *ון װעלס-נ*רימטער נעייזנרון נחום לי• פןװםקי ה,ם נ*קומען *ין װילנע די דערלוינעניש עו גרינדן *״וישן סינלקס• סעאשער. ליעאװסקי איז גוס כ*ק*נט *ין דעד ײדישער א־סיסטישער װעלס, ער *יז נעװען ד<ר ע־שםער, װ*ם ה*ט פין די רוםישע רעגירינגם• קרײזן נעק־סען די עילוינעניש *ו שפ־לן ״ויש־טע טער *ו-ף ״ דיש *ון ניט *ויף .ײדישידײסש״, װי ניי ר*ן. ליפאװסקי ה*ט *ויך *־ן י*ר 918( *וגע• *וינן *ו דער ײוישע־ נינע *. מ*רעװםקי;. *ין װגרסע נ*ד*רף מ.ן שוין *ויך, לײדער, * שענ<ןמענ*לן נעל-זנרון. *ז ער ז*ל זיך דערנז*נען, *י *יז ד* *מ*ל געװעזן * *מת ײדישער סע*סעי *דער ניש• *ין װילנע *יי שארגעקוםען די יערלענע *לגעמײנע ס*רז*מל־נג 6ון דער וארסיקער .װילנער ײדישער נילדונגס׳נעזעלשאשם״. די דאזיקע נו*• לעכע געזעלשאפס *ײלט שוין *יזט 675 סיםגליוער. דער ײויש״פראנזויזישער זשורנ*ליסט נעדנארו לעקאץ ה*ס *ננע• שרינן *נ״עפ ״ויש ר*ם*ן מיטן נ*טען .זש*ק*נ״. רער פ*רל*נ, װ*ס ה*ס *רויסנעגענן דעס דערמאנסן ר*ס.*ן, ה*ש נדעה פ*רל״נן *יס דער ג*נקיר• *קזדעסיע *ד־ זי *ו סרעס־רן. עם *־ז נ*ר * פראגע, װי ל*ננ די ואזיקע ײויש• ס*וע װעט *ין פרפנקרײך נ*ך דויערן• נח־ם ליפאװסקי נעם *ונז םעססזושסעלן, *ז ער ה*ס קײנעס נ־ס נ*פילמעכסיקט *ו מ*נן פ*סשנ לו-קןרטן פין זײן ס*ש*גד*שיע מיס זישע נרײסבפרי. ע־ װעס ועם ניפ נארעכשיקטן ס*רששרײסער פין די דערמסנטע ק*רסן *ו*יען *ו גערינםלעכער פ*ר*נסװ*רסלעכקײס• וי ײוישע שולי*־גוניי**יע אין לעסלאנר ה*ס *רויסגעגעבן *ן *ײגמ*ליקע *גים**יע• *ויסגאבע פ*ר דעם ײדישן װיםנשאשטלעכן *ינססיסום .ש*לק *ון װיסנשנסט״. עם נאםײליקן אין זיך *יר: ס. שאץױזנין, ר*ר*ק, *, *. *ין נענף (שװײץ) *יי די סעג פארנעקומען * נרויסעד מיסינג װעגן די *ילן *ון *־יניגפנן םון רער ײוישער שול־א־גפניזפזײע *ין פוילן. *ויף דעם מיסיננ *יז *רו־סגעפרעטן נח *רילוזקי *ון ר,. ד. נ*סנערג, װ*ס ה*נן ד*ים נעזײלס *ין *״*מענהאנב מיס וער מ־נוערהײםףקאנשערענץ. דעד ײדישעי פילכ, ױ*ט װערט *י*ש פ*נרי*ירש *ין רוסלפנד לויפ של־ם עלינםס פנחם-מענול, ה״םט .״דישע גליקן״■ ער װעט ם*רםיק װערן *ין חודש נןװעםנער. וי *לטנה סון נער נ*ר*נ*װ *יז *־*ט מ־ס רי קינדער *שגע• פ*ין קײן פאלעססינע. *ר**גע:ופען ה*ס זי ד*רס *הין די ײזישע *רנעסער• שז.פט. * זעלםענער רירנדער פ*ל סון דאנקבאףקײט *ון פערפנטװארסלעכקײם. עס ש*ס ניס *ו ש*ר*ײנענען *ויך *ז* זעלסענעס ש*ל *ין * ליסעראוישער *ײטונג... .+. *ין לעמנע־נ ג*סטר*ל רט >י*ש *י; ײדישן טעאסער ד*ס דומע• נישע קינםטלער״**ר *דעל* *ון ספמ־על לע־עםק*. רעדאקצױג־םיטנלידער: נדזםן םײזיל, םלך רןןװיפפ * ק*מיסיע שון װארשעװע־ שט*פ.ר*ש, װ*ס ה*ט נעהאס *ו נ*• סר*נסן דעם מר*יעקס װעגן *ינזרב״סן ועם נ*מען פון *עג'*נע-נ*ם *ויף .פדץ־גוס״, ד*ס דעסדאזיקן פר*יעקם *שגעו־*רשן. *י*ס װעס זיך םיס דעם ענץ נאשעפסיקן דער פלענום םון שט*ש-ר*ט. דער פראיעקס שס*מט סון וער נונדישער פרוק*יע• ם*ר *־ם ר,*נן נעשסימס *חוץ רי ײדן *ייך די פ. פ. ם• .*- *ס*ס*שום ר*מ*ן .863(״ ה*ס װך *נגעהײנן *ו ורוקן *ין װ*ר• שעװער ״נ*ש פשענלאנד״ *ין דער סוילישער *ינערזע*ונג סון *ל. פיל*ז*ף. . *דך דער נינער־לפנער .ײק*פ*״ *ין װ־לנע ו,*ט דערקלערט רעם ה־וש *קש*נעד נ*ר *חודש שון ניליגן ײרישן נוך. .* די װילנער ם*ג-*ײסונג .די *ײס״ ה*ס ורויסנעל^וט רעם 30 *ק• ס*נער *יר ססל״םן נומער *לם יונילײ״נומער. *ץ לע*סן נומער פון דער *״סשריםס .רי נרעמ־ערע״, װ*ס דערשײנס *ין נערלין, ה*ס דעד ב*ק*נםער שריפסשטעלער *לש*נס ג*לדשם־דם םארעפנטלעכס *ן *רסיקל װעגן דע־ מ*ם־װער *ויםשידוננ סון פר*עס .נ״ נ*5ס *ויםן *לסן ם*־ק״. די ד*װקע אויפשירוננ װערס נערימם *לם װערק נון גרויסן *ײראסעןשן סטיל. מנחם (מ. נ*.־ײשע) םורענריקס *י*ט *גיעסערע די*ס*שישע דעיעײלוננ *ין פערזן מיסן נ*מען .װיקס*ר״. די ם^עמע איו געשרינן *יננ*נ*ן *ין די*ל*נ־פ*רם. װיקס$ר *יז דער נ*םען פון * העלד פון דעם װערק. דע־ *װײםער העלד *יז * קריסס. די טעםע איז—װי דער דינםער שרײבס *ונז — * ײדיש-פוילישע. -♦ *ין חישה רערשײנס *־ן ״ויש * העקט*נר*פ-רס בלעסל םיסן נ*• םען .ד*ם חישהד *רנעםעייװא־ש״. 8*רװ*ם נ*ר . העקם*גר*פיש ז ק^ן מען דען נישש זע*ן *ון דרוקן ק״ן ײדיש *ין חיפה ז *רכז*ל*נן ה*נן לע*סנם *ין פאלעסטינע *ויםנעשונען ם*װלע־, װ*ש *נכהאלסן *נריװ פון משה *ו פדעה• לו־ס די השערה פון די נעלערנסע, *יז וי הענרעלשז שריםם די ערשםע *ץ דער װעלס, װ*ס *ױ געשרינן גע• װ*רן מ־ם *ות־ות• .♦ *לעקסאבדער נר*נ*ך ששילם *י*ס * ן נערלין מ-ם גרויס ערש*לנ שעקספ־רס שײל*ק. פ*ר * געװיסער *ײס *יז נושטונען * פיאיעקס *רינערעו• נעמען ני*נ*נן קײן װארשע• דער ד*װקער נראיעקס *יז *נער עיגעץ ליגן נענלינן *ץ די קי.נ*על*ריעס פון *ונזערע קולטור• נעזעלשזפסן• *ון ס׳איז * ש*ד. *ין װ*רשע פעלם *חוץ * סעגסילי ־ ננין * נ־־יסע *רסיססישע *ערזענלענקײם, װ*ס ז*ל דעם *ײנגעשיעפענעם סע*סער*ער*נלעם *ריר ס*ן פון םויםן פונקם• עס איז ד*ך נים *מת, *ז סיר ה*נן ניט קײן פונליקום. פיר ה*נן *ששר * *ו נום פונליקוס, עס פנלס נ*ר וער גרוינער *קםי*ר, װ*ס ו*ל *י־פװעקן *יריק ד*ם *־נגעורעסלםע װארשעװלר םעאסער״פונליקום, *ון װעקן *ו ש*שן ײזײש םעפסער *פילו קענן דעם װילן פון װגרשעװער ס*נ־סםר*ס,.. -♦ ישר*ל זוננװיל ה*ש פ*־נ*םן *ויפש-ין זײן שםיק .םיר מןועינע׳ *וס יופ״ניכור. *ינםערעספנס: סיס * פ*־ סעג פריער *יז עד *רי־סגעסדעטן םיס ון *רםיקל א־ן *ענגלישעי *״סובג, *ין װעלגן ער שרײבס, *ז וי ײרישע רעליגיע םים *לע *ירע דינים נ*םײט פ*ר *יס ג*רנישס, -♦ נר*ניסל*װ הובערמ*[ ה*ס *ץ װין לע*־.נס געגענן *ר־פל6ס*• טישן פרישט־ק. *ויף דעם דאזיקן פ־ישס־ק *יז *ויך נײנעװעזן דער געװעזע• נער עננלישער פ־עםיער מפקד^נולר *ון *יז *רויסנעם־עםן ד*רם םים *רנ• דע װענן די פורא״נ־קסע שסוסן סון *ײר*פע, װ*ס װעין פר*ש*נירס לע*םנם *ון נ• הונערםון. *ײן מוויקער• פאליםיקער ה*נן ם־ר שוין נעהום. ד*ס איז געװען *ין לו.נד-ס*נשס*נ. *י*ס גר״ם װך *ז• מוזיקזר״פ*ליסיקער *ין *ײ• רןפעןשן שניס. -♦ *ין ל*דז ר,*ס װך ק*נססיסו;יס * סדופע *ויף * קור*?ר *יס *ונסער דער דידעקזיע םון דור *עלםײססער. עס *יז נעיקר ז-זעלנע סרופע, װ*ס ה*ם *מ*ל געשפילס *ין װורשעװער *ענסרןל־סעושער. *ו *יד געהערן: ל*נדוי, ליפמי׳ן, ס*נולער, קלפר* סעג*ל*װיסש, קײזעיןװיםש. *ו דער ערעשע״ נונג *ױ *ויפנעפירם געװ*רן קפעיזנעם .דונם״. -+- וי *ונרײטונגען *ו ש*שן *ין רינע *ונסער דע־ השגחה פון ו*ר• טיקן נ־לדוננס׳דעפורסוסענס פ*ר ״דישע ענינים נײם לעםישן גילדוננס׳םיניס• םע־יום * שטענדיקן ״דישן קונםט־םעןסער זײנען *ץ פולן נונג. נ*ר נקרוב װעס דער סעוטער *נהײנן װין קינםסלערישע *רנעם. *ין ריגע װערם *י*ם נעשוסן * ײוישער ק־נסםלער־פזראײן. דער דןװקער פפראײן װעם *רומנעסען *לע פוכן, װ*ס ה*נן * שײכות *ו ל־סע• ר*שור *ון קוננש.