Di Yidishe eḳonomiḳ · 1937-10-01 · 6-8 (אקטאבעקר-דעצעמבער) · p. [Seite]

י. באכיגקי 262 װען מען האט ארויםגעװארפן האפן אין מיסט, יװייל קײנער האט אים ניט געװאלט קויפן. טײל באצײכענען די האפן־פראדוקציע און האנדל װי א ״קארטנ• שפיל״. די פרײזן אויף האפן האלטן אין װאקלען זיך דערפאר, װאס האפן איז אן עקספארט־ארטיקל, אפהענגיק פון א םך פאקטארן פון אינטערנןגציאנאלן כאראקטער: 1) אלװעלטלעכער פלאנטאציע-שטח, 2) אלװעלטלעכע קאנסומציע 5ון ביר, ס גרײם פון דער גערעטעניש אין געגעבענעם יאר, 4) צאל־ פאליטיק פון פארשײדענע מלוכות אד״גל. פון דעסט װעגן קען מען ניט מםפים זײן מיט דער מײנונג, אז די פראדוקציע פון האפן איז א קארטנשפיל. א גוט געפירטע האפן־פלאנטאציע קען ארויסגעבן א גערעטעניש במשך פון 15 — 20 יאר. װי ם׳װייזט די פראקטיק, מוזן במשך פון דער צײט זײן זייער גוטע, גוטע און 'שלעכטע יארן. אין דורכשניט אבער קאלקולירט זיך עם בעסער װי אנדערע לאנדװירטשא§טלעכע פראדוקטן — אײן גוט יאר קאן קאמפענםירן עטלעכע ניט גוטע, מען דארף נאר קאנען אויסהאלטן. מיט א געװיםער צײט צוריק, נאך א זײער גוטער קאנױנקטור אויף האפן, האט מען געגרינדעט א סך נײע פלאנטאציעס. דאם האט גורם געװען א גרויסן קריזים אין דעם צװייג. מחמת דעם האבן פיל ליקװידירט זײערע פלאנטאציעם און געהאט 3ון דעם גרויםע היזקות. די אבער װאם זײנען געבליבן אוי2ן פלאץ 5ארדינען װידער און פארגעסן זײערע פריערדיקע היזקות. קלאר איז אבער אײן זאך, אז מען טאר ניט 5ירן קײן איינזניטיקע װירטשא5ט געשטיצט נאר אויף האפן. דאס איז צו ריזיקאליש. זײנענדיק אין דער געגנט האבן מיר זיך אנגעשטויסן אויף נאך אײן דערשײנונג: אין דעם דערבײיקן שטעטל מיזאטש איז פאראן א ץדישע צוקער־ פאבריק, װעלכע גיט זײער גערן יידן קאנטינגענטן אויף צוקער־בוריקעם. די יידן, װעלכע האבן אײגענע פעלדער (למשל אין יעזיאראן), זײען די בוריקעם ביי זיך אין דער װירטשאפט. א סך אבער דינגען §עלדער און װערן צוקער• בוריקעם־פלאנטאטארן <קײן אנדערע געװיקםן זײען זײ ניט>. צוקער־בוריקעם, װי באוװסט, צאלן זיך זײער גוט אפ, װי איבעריקנס דער רוב 5ון אינדוםטריעלע געװיקםן. ד> צװײ-יעריקע לאנדװירטשאפלעכע קורםן פון ״מרבות״. דער דאזיקער לערנאנשטאלט איז געעפנט געװארן דעם 15טן יוני 1936. די איניציאטארן האבן זיך געשטעלט א ציל אויסצובילדן זעלבשטענדיקע לאנדװירטן און אינסטרוקטארן 5אר מיטל־גרױסע װירטשאפטן. זײ גיבן זיך אבער אפ א דין-וחשבון, אז דעם דאזיקן ציל איז שװער צו דערגרײכן במשך 8ון די אנגעמערקטע 2 יאר, װײל די שילער זײנען ניט קײן זין פון לאנדװירטן. דערפאר הײםן די קורסן ״צײטװײליקע׳/ נאך די 2 יאר װערן פארויםגעזען נאך 2 יאר צום געהעריקן פארפולקומענען זיך אין פאך. אין דער שול װערן אנגענומען װי שילער אבסאלװענטן פון פאלקשולן, װעלכע קאנען העברעיש,