Di Yidishe eḳonomiḳ · 1937-10-01 · 6-8 (אקטאבעקר-דעצעמבער) · p. [Seite]

245 די קילים-איגדוסטריע אין ק$העװ צו פארשטײן, װי ד״ימלװײט בעםער ם׳איז די לאגע פון דער קאםעװער ײדישער ױגנט. ״בעסער״ איז װײט נישט גוט, אבער אין שטעטל איז פאראן ארבעט, און שוין דער פאקט ענדערט דעם מאראלישן און קולטורעלן פרצוף §ון דער קאםעװער יוגנט. דער םאציאל-פםיכאלאגישער אםפעקט פון אשטעטל, װאס ארבעט, װאם פולםירט מיט לעבן, פון א ױגנט, װאס איז נישט דערשלאגן פון אויםױכטלאזיקײט — איז אפשר נישט װײניקער װיכטיק, װי די עקאנאמישע זײט פון קילימערײ, װאם האט אין חרו5ן ארום געשאפן א לעבעדיקן אינדזל. דער קילים איז נישט קײן ארטיקל פון ערשטן געברויך; עם איז אבער דער אויפטו פונעם ײדישן װאיאזשאר, װאס ער האט פונעם קילים געמאכט אן ארטיקל פון ערשטן געברויך. אויב קאםעװ אנטװיקלט זיך הײנט ןזזוי שטארק, איז עס נאר דערפאר, װאס דער װאיאזשאר האט נישט געװארט, ביז דער קונה װעט קומען קויפן, נאר האט פארשטאנען צו גײן פארקוי§ן פשוט כמשמעו: §ון שטאט צו שטאט, פון הויז צו הויז. ממילא איז די טײלונג §ון פראדוקציע און פארקויף געווארן א געשעענער פאקט: דער פראדוצירנדיקער אונטערנעמער ה$ט דעם 2ארקויף כמעט איבערגעגעבן אין גאנצן דעם װזןיאזשאר און פון זיין אויםדויער, §ון זײנע פלײצעם, אויף װעלכע ער טראגט ארום די קילימעם, איז אפהענגיק דאס קלאפן פון טויזנטער װעבשטולן אין די װײטע קארפאטן־שטעטלעך. די םיסטעם §ון פארקויף איז אזא: דער װאיאזשאר קוי§ט און באקומט פון פאבריקאנט אין קאמיםיע קילימעס, מיט װעלכע ער פארט ארום פון שטאט צו שטאט, ״באארבעטנדיק״ אזוי ארום גאנצע װאיעװ$דשא§טן און געגנטן. מיט דער םחורה גײט ער צו קליענטן מיט א מער געזיכערטער הכנסה, הײנו: מלוכישע און קאמונאלע באאמטע, מיליטער־לײט אאז״װ, און לײגט זײ §§ר צו קויפן קילימעם אויף לאנגטערמיניקע ראטעם. אין פרײז װערט 5ארשטייט זיך ארײנקאלקולירט די ריזיקע פון נישט באצאלטע ראטעס. דער קליענט, װאם קויפט דעם קילים, שרײבט אונטער א דעקלאראציע, א״ג באן, װעלכן דער װאיאזשאר שיקט אפ דעם פאבריקאגט. אויפן יםוד פון דעם באן, װעלכער םארמאגט אויך געװיםע ױרידישע גאראנטיעם, מעלדעט דער פאבריקאנט דעם קליענט, אז ער האט זײן באן־התחײבות, און בעט ארײנשיקן אים יעדן חודש דיבאשטימטע ראטעם אויף די בײגעלײגטע פק״^־בלאנקען. לויט דער צאל ארײנגעשיקטע בזזנעס מעסט זיך די פעיקײט §ון דעם װאיאזשאר צו זײן מלזגכה און דער פארמעגן §ון פאבריקאנט. די םיםטעם §ון ראטעם האט געמאכט מעגלעך, אז דער קילים זאל אנשפארן אין אלע װינקעלעך §ון לאנד. הגם אין פרײז §ון קילים איז שוין ארײנגעקאלקולירט די ריזיקע פון די עװענטועל נישט באצאלטע ראטעם, איז דאך זי_ין פרײז צוטריטלעכער װי אמאל, װען אין די גרויםע שטעט פלעגן