Di Yidishe eḳonomiḳ · 1937-06-01 · 3-2 (יוני-יולי) · p. [Seite]

דער חורבן אינעם יידישן ה^נדי)■ אין בי8ליםטןוקצר ר־(י?ן 29 נאר די אײנציקע קאגפעקציע-בראנזשע האט צו פארצײכענען א וװקם פון דער אבםאלוטער צאל יידישצ קראמען, אבער בכדי די רעלאטױוע צ§ל— -{- פיאצ׳ 6,7 — זאל אונדז נישט פארפירן, איז נײטיק מיכף צוצוגעבן, אז םך-הכל איז די צאל יידישע קאנפעקציע׳קראמען געװאקםן מיט אײנער. אין אלע איבצריקצ בראנזשעס זעען מיר בײ יידן א ירידה, וװ א שטארקערע, וװ א שװאכערע: צום שטארקסטן האבן געליטן די שפײז־באקאלײ-בראנזשע און און די גאסטראנאמישע (אירידה אויף 16,4 פראצ׳ און 17,8 פראצ,), װעלכע װייזן גראד בײ די קריסטן ארויס דעם שװאכםטן וװקם. אבער װי מיר האבן שויןהעכערגעזצן, האבן די ניט-ײדן געהאט דװקא אין די צװײ בראנזשעס אן אנזעעװדיקן אנטײל נאך אין די פריערדיקע יארן, און די ליקװידאציע §ון יידישע קראמען אין א געװיםער בראנזשצ קומט זעלטן מיכף נאך דעם אויפקום 5ון די קריסטלעכע, נאר ערשט אגעװיםע צײט דערנאך•, װערט דעריבער פארשטענדלעך, װאס דװקא אין די דאזיקע צװײ בראנזשעם איז די יידישע ירידה א י צ ט די שטארקםטע, אקעגן אין די איבעריקע בראנזשעס, װעלכע װײזן ערשט איצט אויף א שטורעמדיקן וװקס 2ון ניט-ײדישע קראמען, װעט די ירידה אױף אונדזער זײט קומען ערשט ש פ ע ט ע ר, װען דער יידישער םוחר װעט זיך ארומזען, אז דצר פדױן §אלט §ון טאג צו טאג. דװקא אין די בראנזשעס, װעלכצ זי״ינצן ביז נישט לאנג געװען 100-פראצענטיק יידישע, איז פארגעקומען ממש א שטורעמדיקער וװקס §ון קריםטלעכע קראמען. עפענען א שפײזקרעמל, א זאדע-װאסער-קלײטל, פאר אנישטיקן קאפיטאל §ון עטלעכצ צענדלינג גילדן, דאם איז גוט געװען צוריק מיט 5 ביז 6 יאס הײנט דרינגען די קריםטן ארײן אין בראנזשעס װאם פאדערן אן אינװעסטיציע 5ון עטלעכע טויזנט גילדן, און דאם באװייזט, װער עם עפנט קראמצן אין שטאט. דער וװקם פון קריםטלעכע קראמען אין אזוינע בראנזשצם װי מאנופאקטור, לעדער-שיך, קאנפעקציצ, אײזן אאז״װ, איז פארגעקומן אין א ברויזנדיקן טעמפ 5 פון אײן ניט - יידישער גאלאנטערײ-קראם אין אלע שטעטלעך אין יאר 1932 זײנצן ביז םוף 1936 געװארן נישט מער װי 3; במשך די לעצטע עטלעכע חדשים זײנען צוגעקומען 23! און אזוי אין אלע איבעריקע װיכטיקםטע בראנזשעס, א וװקם װעלכן ם׳איז זעלטן צו טרעפן אין א םטאטיםטיק װאם שפיגלט אפ נארמאלע פראצעםן, און װאלטן מיר נישט געוװםט, װאס ם׳איז אין די 11 שטעטלצך פארגעקומען, װאלטן מיר בײם ערשטן בליק אויף דער טאבעלע געמוזט דרינגען װעגן א קאטאסטראפע. זי איז טאקע פארגעקומען, און נישט נאר אין דצר טאבעלע. און װער צפנט עם אין אזא צױט ארעמע זיםװארג- און סאדע-װאםער-קלײטלעך אדער שפײז-קרעמלעך? די צײטן 5ון 37/1936 5אדערן אגרעסערן אימפעט... דאם ארײנדרינגען פון קריםטלעכע קראמען אין א גאנצער רײ בראנזשעם, וװ זײ זײנען ביז נישט לאנג כמעט נישט געװען בנמצא, האט לחלוטין